ನನ್ದಲಾಲ ಭಾರತೀ ಕೇ ದೋ ಆಲೇಖ

ನನ್ದಲಾಲ ಭಾರತೀ ಏಮ.ಏ. । ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ । ಏಲ.ಏಲ.ಬೀ. । ಆನರ್ಸ । ಪೋಸ್ಟ ಗ್ರೇಜುಏಟ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಇನ ಹ್ಯೂಮನ ರಿರ್ಸೋಸ ಡೇವಲಪಮೇಣ್ಟ ಲೇಖಕ

ಸ್ಥಾಯೀ ಪತಾ- ಆಜಾದ ದೀಪ, 15-ಏಮ-ವೀಣಾನಗರ ಇಂದೌರ ।ಮ.ಪ್ರ.!-  e-mail-nlbharatiauthor@gmail.com http:// nandlalbharati.blog.co.in hindisahityasarovar.blogspot.com nandlalbharati.mywebdunia.com

1- ತಕದೀರ-ರೂಢಿವಾದೀ ಸೋಚ ಕಾ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಹೈ ।

ತಕದೀರ ಕೀ ತಸ್ವೀರ ಪರ ನಿಶ್ಪಕ್ಷ ವಿಚಾರ ಮಂಥನ ಕಿಯಾ ಜಾಯೇ ತೋ ಉಸಕೀ ಅಸಲಿಯತ ಕಾ ಚೇಹರಾ ಉಭರ ಕರ ಹಮಾರೇ ಸಾಮನೇ ಆಾತಾ ಹೈ । ನಿಶ್ಪಕ್ಷ ಮಾನವ-ಮನ ಕಹನೇ ಕೋ ಬೇಬಸ ಹೋ ಜಾತಾ ಹೈ ಕಿ ತಕದೀರ ಕುಛ ನಹೀಂ ಮಾನವ-ಜೀವನ ಕೋ ಸನ್ತುಲಿತ ಔರ ಆಗೇ ಬಢನೇ ಕೀ ಆಶಾವಾದೀ ಸೋಚ ಕೇ ಅಲಾವಾ ಔರ ಕುಛ ನಹೀಂ ಹೈ । ದೂಸರೇ ಅರ್ಥೋ ಮೇಂ ದೇಖಾ ಜಾಯೇ ತೋ ತಕದೀರ ಜೀವನ ಜೀನೇ ಕೀ ಏಕ ಕಲಾ ಕಾ ನಾಮ ಹೈ । ಇಸೀ ಕೀ ಆಡ ಮೇಂ ಕುಛ ತಿಕಡಮಬಾಜ ಲೋಗ ದಿನ ಚೌಗುನೀ ರಾತ ಆಠ ಗುನೀ ತರಕ್ಕೀ ಕರ ರಹೇ ಹೈ ಔರ ಕರೋಡೋ ದಬೇ ಕುಚಲೇ ಲೋಗ ಆಂಸೂ ಸೇ ರೋಟೀ ಗೀಲೀ ಕರತೇ ಹುಏ ಜೀವನ ಬಸರ ಕರ ರಹೇ ಹೈ । ಸಂವರೀ ಹುಈ ತಕದೀರ ವಾಲೋಂ ಕೇ ಉಪರ ದೃಷ್ಟಿಪಾತ ಕಿಯಾ ಜಾಯೇ ತೋ ಯಹ ಬಾತ ಉಭರ ಕರ ಸಾಮನೇ ಆ ಹೀ ಜಾತೀ ಹೈ ಕಿ ಜೋ ಗರೀಬ ದಬಾ ಕುಚಲಾ ತಬಕಾ ಹೈ ವಹ ಅಧಿಕ ಶ್ರಮ ಕರತಾ ಹೈ ಕ್ಯೋಂಕಿ ಆದಿಕಾಲ ಸೇ ವಹ ದಬಾ ಕುಚಲಾ ಹೈ।ಉಸಕೇ ಪಾಸ ಏಕ ಹೀ ಪೂಂಜೀ ಹೈ ವಹ ಹೈ ಶ್ರಮ । ಇಸೀ ಶ್ರಮ ಕೀ ಕುಲ್ಹಾಡೀ ಸೇ ಅಪನೇ ಲಿಯೇ ರೂಖೀ-ಸೂಖೀ ರೋಟೀ ಔರ ಅರ್ಧಬದನ ತಕ ಕೇ ಕಪಡೇ ಕಾ ಇನ್ತಜಾಮ ತಂಗ ಹಾಥೋ ಸೇ ಕರ ಪಾತಾ ಹೈ ।ರಹೀ ಆಶಿಯಾನೇ ಕೀ ಬಾತ ತೋ ಅಧಿಕ ಸಂಕಲ್ಪಿತ ದಬಾ ಕುಚಲಾ ತಬಕಾ ಔರ ಶ್ರಮಿಕ ಸಮುದಾಯ ಹೀ ಇಸಕಾ ಸುಖ ಭೋಗ ಪಾತೇ ಹೈಂ ಬಾಕೀ ತೋ ಕಹೀಂ ಸಡಕ ಕೇ ಕಿನಾರೇ ತೋ ಕಹೀಂ ಪೇಡ ಕೀ ಛಾಂವ ಮೇಂ ಜೀವನ ಬಿತಾನೇ ಕೋ ಮಜಬೂರ ರಹತೇ ಹೈಂ ।

ತನಿಕ ಔರ ಇರ್ಮಾನದಾರೀ ಸೇ ವಿಚಾರ ಕರತೇ ಹೈಂ ಮೇಹನತ ಕೇ ಉಪರ ತೋ ಪಾತೇ ಹೈಂ ಕಿ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗ ಬಹುತ ಅಧಿಕ ಮೇಹನತ ಕರತಾ ಹೈ। ಅಪನೇ ಕರ್ಮ ಕೇ ಫರ್ಜ ಕೇ ಪರಿಪಾಲನ ಮೇಂ ವಹ ರಾತ -ದಿನ ಕೋ ಭೀ ನಹೀಂ ದೇಖತಾ ಔರ ಇಸ ಕರ್ಮ ಕೀ ರಣಭೂಮಿ ಮೇಂ ಉಸಕೇ ಆಂಖ ಮಸಲತೇ ಬಚ್ಚೇ ತಕ ಭೀ ಸಹಭಾಗೀ ಬನತೇ ಹೈಂ ತೋ ಗರೀಬೀ ಉಸೀ ಕೀ ಚೌಖಟ ಕ್ಯೋ ? ಜಬಕಿ ವಹ ತೋ ಕರ್ಮ ಕೋ ಪೂಜಾ ಮಾನಕರ ಕರತಾ ಹೈ ಔರ ಬಡೀ ಇರ್ಮಾನದಾರೀ ಔರ ವಫಾದಾರೀ ಕೇ ಸಾಥ ಕಾಮ ಕರತಾ ಹೈ ಔರ ಉಸಕೀ ಮೂಲಭೂತ ಜರೂರತೇ ಭೀ ನಹೀಂ ಪೂರೀ ಹೋ ಪಾತೀ ಹೈ ।ಮರತಾ ಹೈ ತೋ ಕರ್ಜ ಕಾ ಬೋಝ ಅಪನೇ ಆಶ್ರಿತ ಕೇ ಉಪರ ಛೋಡಕರ । ಇಸೀ ಕರ್ಜ ಕೀ ಭರಪಾಈ ಮೇಂ ಪೀಢಿಯಾಂ ತಕ ಗುಜರ ಜಾತಾ ಹೈ । ಕಮಜೋರ ಗರೀಬ ಕೀ ತಕದೀರ ನಹೀಂ ಸಂವರತೀ ಹೈ ಔರ ದೂಸರೀ ಓರ ಏಕ ಚಾಲಬಾಜ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಕದೀರ ಕೀ ಆಡ ಮೇಂ ಧನ ಕಾ ಪಹಾಡ ಖಡಾ ಕರ ಲೇತಾ ಹೈ।ಛೋಟೀ ಪಂೂಜೀ ಬಡೇ-ಬಡೇ ಖಜಾನೇ ಕಾ ಮುಂಹ ಖೋಲ ಲೇತೀ ಹೈ । ಯದಿ ಭಗವಾನ ಕೀ ಐಸೀ ಮರ್ಜೀ ಹೈ ತೋ ಭಗವಾನ ಭೀ ಪಕ್ಷಪಾತೀ ಹೈ । ಅಮೀರ ಕೋ ಅಮೀರ ಬನಾನೇ ಮೇಂ ಔರ ಗರೀಬ ಕೋ ಔರ ಗರೀಬ ಬನಾಯೇ ರಖನೇ ಮೇಂ ಪರನ್ತು ಭಗವಾನ ಐಸಾ ನಹೀಂ ಕರ ಸಕತಾ ಕ್ಯೋಂಕಿ ಮಾಂ-ಬಾಪ ಕೀ ನಜರೋಂ ಮೇಂ ಔಲಾದೇ ಬರಾಬರ ಹೋತೀ ಹೈ । ಠೀಕ ಹೈ ಕರ್ಮ ಕೀ ಬಾತ ಪರ ಹಮ ಜರಾ ಗೌರ ಫರಮಾತೇ ಹೈಂ,ಕಹತೇ ಹೈಂ ಕರ್ಮ ಕಾ ಫಲ ಮಿಲತಾ ಹೈ ಹಮ ಭೀ ಇಸ ಬಾತ ಕೋ ಪೂರೀ ತರಹ ಸೇ ಮಾನತೇ ಹೈಂ ಪರನ್ತು ಕರ್ಮ ಕೋಈ ಔರ ಕರೇ ಫಲ ಕೋಈ ಔರ ಹಡಪ ಲೇ ತೋ ಇಸಮೇಂ ದೋಷೀ ಕೌನ ಹುಆ-ಕರ್ಮ ಕರನೇ ವಾಲಾ,ಭಗವಾನ ಯಾ ಕರ್ಮಫಲ ಅರ್ಥಾತ ಹಕ ಛಿನನೇ ವಾಲಾ । ಯಕೀನನ ಹಕ ಛಿನನೇ ವಾಲಾ ದೋಷೀ ಹುಆ ।ಇಸ ದೋಷ ಕೀ ಸಜಾ ಉಸೇ ದೇಗಾ ಕೌನ ? ಗರೀಬ ಮಜದೂರ ದಬೇ ಕುಚಲೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇ ಬಸ ಕೀ ಬಾತ ತೋ ರಹೀ ನಹೀಂ ।ವಹ ಅಪನಾ ಔರ ಅಪನೇ ಪರಿವಾರ ಕೇ ಪೇಟ ಪಾಲನೇ ಕೀ ಜುಆಡ ಮೇಂ ಹಾಡ ನಿಚೋಡೇ ಯಾ ತಬಾಹ ಹೋನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಪತ್ಥರ ಪರ ಸಿರ ಪಟಕೇ । ಇಸಸೇ ತೋ ಉಸಕಾ ಜೀವನ ಔರ ಕಷ್ಟದಾಯಕ ಹೋ ಜಾಯೇಗಾ । ಆಖಿರಕಾರ ಯಹ ಜಾನತೇ ಹುಏ ಕಿ ಉಸಕೀ ನಸೀಬ ಅಮೀರ ಕೀ ಕೈದೀ ಬನಕರ ಬನಾ ದೀ ಗಯೀ ಹೈ ತಕದೀರ ಕೇ ನಾಮ ಪರ ।

ಪ್ರಶ್ನ ಉಠತಾ ಹೈ ಕಿ ಗರೀಬ,ಕಮಜೋರ ಔರ ಕುಚಲೇ ವರ್ಗ ಕೇ ಕರೋಡೋ ಲೋಗೋಂ ಕೀ ಬಿಗಡೀ ತಕದೀರ ಸಂವರ ಕ್ಯೋಂ ನಹೀಂ ರಹೀ ಹೈ,ಜಬಕಿ ಯಹ ವರ್ಗ ಹಾಡಫೋಡ ಮೇಹನತ ಕರ ರಹಾ ಹೈ । ದೇಶ ಔರ ಸಮಾಜ ಕೇ ನವನಿರ್ಮಾಣ ಕೀ ಆಧಾರ ಶಿಲಾ ಇಸೀ ಕೀ ಛಾತೀ ಪರ ಟಿಕೀ ಹುಈ ಹೈ । ಇಸಕೇ ಬಾದ ಭೀ ವಹ ಶೋಷಿತ ಹೈ ಪೀಡಿತ ಹೈ,ತಂಗೀ ಲಾಚಾರೀ ಔರ ಛುಆಛೂತ ಜೈಸೀ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹಾಮಾರೀ ಕೀ ಚಪೇಟ ಮೇಂ ಭೀ ಹೈ । ಕ್ಯಾ ಯಹ ಭಗವಾನ ಕಾ ವಿಧಾನ ಕಹಾಂ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ ಕದಾಪಿ ನಹೀಂ ಯಹ ತೋ ಬಸ ಚಾಲಬಾಜ ಲೋಗೋಂ ಕೀ ಬದನಿಯತ ಸೇ ರಚಾ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಹೈ ಜಿಸಮೇಂ ಫಂಸಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜನ್ಮ-ಜನ್ಮಾನ್ತರ ತಕ ನಹೀಂ ನಿಕಲ ಸಕತಾ । ಭಾರತೀಯ ರೂಢಿವಾದೀ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಮೇಂ ತೋ ಔರ ಭೀ ಗುಂಜಾಇಸ ನಹೀಂ ಬಚತೀ ಹೈ ಕ್ಯೋಂಕಿ ಯಹಾಂ ಕೀ ಜಾತೀಯ-ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಕಾ ತಾನಾ ಬನಾ ಐಸೇ ಹೀ ಬನಾ ಹುಆ ಹೈ ಜೈಸೇ ಜಂಗಲ ಕಾ ರಾಜ । ಯಹಾಂ ಜಿತನಾ ಜಾತೀಯ ಸಬಲ ಹೈ ಉತನೀ ಹೀ ಅಧಿಕ ಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಔರ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೀ ಯೋಗ್ಯತಾ ರಖತಾ ಹೈ। ನತೀಜನ ಆಜ ಭೀ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಕಾ ಘಿನೌನಾ ಸಚ ಛುಆಛೂತ ಜವಾನ ಹೈ ಇಸಕೀ ಚಪೇಟ ಮೇಂ ಆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೀ ತಕದೀರ ಆಜ ಭೀ ಕೈದೀ ಕೀ ಭಾಂತಿ ಹೈ ಅಥವಾ ವನವಾಸ ಝೇಲ ರಹೀ ಹೈ। ಇಸ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾ ಉದ್ಧಾರ ನಹೀಂ ಹುಆ ಹೈ ಔರ ಭಾರತೀಯ ರೂಢಿವಾದೀ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸೇ ತೋ ಐಸೀ ಕೋಈ ಉಮ್ಮೀದ ಭೀ ನಹೀಂ ಹೈ । ವರ್ತಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸೇ ಭರಪೂರ ಉಮ್ಮೀದೇ ತೋ ಹೈ ಪರ ವಹಾಂ ಭೀ ತೋ ದಬದಬಾ ದಂಬಗೋಂ ಕಾ ಹೀ ಹೈ । ಯದಿ ಕಮಜೋರ ತಬಕೇ ಕೇ ಲೋಗ ಅಪನೇ ಸಂಘರ್ಷ ಔರ ಸರ್ವಕಲ್ಯಾಣ ಕೇ ಅಟಲ ಇರಾದೇ ಸೇ ವಹಾಂ ತಕ ಪಹುಂಚ ಭೀ ಗಯೇ ಹೈ ತೋ ಉನಕೀ ಬಾತೋಂ ಹವಾ ಮೇಂ ಉಡ ಜಾತೀ ಹೈ । ಇಸೀ ಕಾ ನತೀಜಾ ಹೈ ಕಿ ವರ್ತಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಮೇಂ ಭೀ ಆಜ ಭೂಮಿಹೀನತಾ ದರಿದ್ರತಾ ಔರ ಛುಆಛೂತ ಕಾ ಅಭಿಶಾಪ ದಬಾ ತಬಕಾ ಝೇಲ ರಹಾ ಹೈ,ತರಕ್ಕೀ ಸೇ ಕೋಸೋ ದೂರ ಬೈಠಾ ಆಂಸೂ ಬಹಾ ರಹಾ ಹೈ ಔರ ದೂಸರೀ ಓರ ಛಲ-ಬಲ ಕೇ ಸಹಾರೇ ಆದಮೀ ಭಗವಾನ ತಕ ಕೋ ಠೇಂಕಾ ದಿಖಾ ರಹಾ ಹೈ । ಕ್ಯಾ ಐಸೀ ತಕದೀರ ಬನಾನೇ ಕಾ ದೋಷ ಭಗವಾನ ಕೇ ಮಾಥೇ ಮಢನಾ ಭಗವಾನ ಕೇ ಪ್ರತಿ ಅನ್ಯಾಯ ನಹೀಂ ?

ನಿಶ್ಪಕ್ಷತಾ ಔರ ಮಾನವತಾ ಕೇ ದೃಷ್ಟಿಗತ್ ವಿಚಾರ ಕರೇ ತೋ ಪಾತೇ ಹೈಂ ಕಿ ಅಪನೇ ಇರ್ದ ಗಿರ್ದ ಕಈ ಲೋಗ ಅಪಾತ್ರ ಹೋಕರ ಭೀ ಇತನೇ ಪಾತ್ರ ಹೋ ಗಯೇ ಹೈ ಕಿ ಕಈ-ಕಈ ಸಚಮುಚ ಕೇ ಪಾತ್ರೋ ಕೀ ತಕದೀರೋಂ ಕೋ ಅಪನೀ ತಕದೀರ ಬನಾ ಲಿಯೇ ಹೈ ಸಿರ್ಫ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇ ತಾಕತ ಕೇ ಬಲ ಪರ ।ಯಹೀ ಕಾರಣ ಹೈ ಕಮಜೋರ ತಬಕೇ ಕಾ ಪಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭೀ ತರಕ್ಕೀ ಕಾ ಮುಂಹ ನಹೀಂ ದೇಖ ಪಾತಾ ಕ್ಯೋಂಕಿ ನ ತೋ ಉಸಕೇ ಪಾಸ ಇತನೀ ಪಹುಂಚ ಹೈ ಔರ ನಹೀಂ ದೂಸರೀ ಅನ್ಯ ತಾಕತೇಂ । ಕಮಜೋರ ತಬಕೇ ಕೋ ಅನಾದಿ ಕಾಲ ಸೇ ಐಸೇ ಕೋಲ್ಹೂ ಕೇ ಬೈಲ ಕೀ ತರಹ ಪೀಸಾ ಜಾ ರಹಾ ಹೈ। ಉಸಕಾ ಹಕ ಛಿನಾ ಜಾ ರಹಾ ಹೈ ।ಉಸೇ ದರಿದ್ರ ಬನಾಯೇ ರಖನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ತರ ಪರ ಭೀ ಹುಏ ಪ್ರಯಾಸೋಂ ಕೋ ನಕಾರಾ ನಹೀಂ ಜಾ ಸಕತಾ ।ಇಸಕಾ ಜ್ವಲನ್ತ ಉದಾಹರಣ ಹಮಾರೀ ರೂಢಿವಾದೀ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಹೈ । ಇಸ ಬಾತ ಕೋ ತೋ ಮಾನನಾ ಹೀ ಪಡೇಗಾ ರೂಢಿವಾದ ಕೀ ಚಿನ್ತಾ ಕರನೇ ವಾಲಾ ಕೋ ಅಬ ಮಾನವ-ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇ ಮುದ್ದೇ ಪರ ಸೋಚನಾ ಹೋಗಾ ಕ್ಯೋಂಕಿ ಯಹ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಪಹಲೇ ಸೇ ಹೀ ಮಾನವತಾ ಕೇ ಮಾಥೇ ಕಾ ಕೋಢ ಸಿದ್ಧ ಹೋ ಚುಕೀ ಹೈ । ವರ್ತಮಾನ ಸಮಯ ಮೇಂ ತಕದೀರ ಕೇ ಝಾಂಸೇ ಮೇಂ ಕಮಜೋರ ವರ್ಗ ಕೋ ರಖೇ ರಹನಾ ದುನಿಯಾ ಕೀ ನಿಗಾಹೋಂ ಮೇಂ ಅನ್ಯಾಯ ಹೋಗಾ ।

ತನಿಕ ಜಲ,ಜಮೀನ ಔರ ಜಂಗಲ ಕೇ ಮುದ್ದೇ ಪರ ದೃಷ್ಟಿಪಾತ ಕರ ಲೇತೇ ಹೈಂ ।ಸಚಮುಚ ಮನ ಕೀ ಗಹರಾಇರ್ಯೋಂ ಸೇ ವಿಚಾರ ಕರೇ ತೋ ಪಾಯೇಗೇ ಕಿ ಆಜ ಜಿನಕಾ ಜಲ,ಜಮೀನ ಔರ ಜಂಗಲ ಪರ ಅಧಿಪತ್ಯ ಹೈ ಕ್ಯಾ ಸಚಮುಚ ವೇ ಇಸಕೇ ಹಕದಾರ ಹೈ ನಹೀಂ । ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಸ ಜಿಸನೇ ಕಭೀ ತಾಲಾಬ ಪೋಖರ ಮೇಂ ಕಭೀ ನಹಾಯಾ ನಹೀಂ ಆಜ ಉಸೀ ಕೇ ನಾಮ ಪಟ್ಟೇ ಹೈ। ಕಮಜೋರ ವರ್ಗ ಪೋಖರ ತಾಲಾಬ ಕೇ ಪಾಸ ಸೇ ಗುಜರನೇ ಮೇಂ ಡರ ರಹಾ ಹೈ ಕ್ಯೋಂಕಿ ವಹ ತಾಲಾಬ ಪೋಖರ ಏಕ ದಂಬಂಗ ಕೇ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸಾಯ ಕಾ ಕೇನ್ದ್ರ ಬನ ಚುಕಾ ಹೈ । ಸಹೀ ಮಾಯನೇ ಮೇಂ ತೋ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಲ ಸ್ರೋತಾ,ತಾಲಾಬ ಪೋಖರೋಂ ಪರ ತೋ ಉಸೀ ಕಾ ಹಕ ಹೋನಾ ಚಾಹಿಯೇ ಜೋ ಇಸಸೇ ಸದಿಯೋಂ ಸೇ ಜುಡಾ ಹುಆ ಹೈ । ಭೂಮಿಹೀನತಾ ಕೇ ಮುದ್ದೇ ಕೋ ಖಗಾಲನೇ ಪರ ಪಾತೇ ಹೈಂ ಕಿ ಯಹಾಂ ಭೀ ಸಬಲ ಕಾ ಏಕಾಧಿಕಾರ ಹೈ ,ಜೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖೇತ ಮೇಂ ಜಮೀನ ಮೇಂ ಅಪನಾ ಜೀವನ ಸ್ವಾಹಾ ಕರ ರಹಾ ಹೈ ವಹ ಯಾ ತೋ ಖೇತಿಹರ ಮಜದೂರ ಹೈ ಯಾ ಭೂಮಿಹೀನ । ಜೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖೇತ ಮೇಂ ಜಮೀನ ಮೇಂ ಅಪನಾ ಜೀವನ ಸ್ವಾಹಾ ಕರ ರಹಾ ಹೈ ಉಸಕೇ ಪಾಸ ಝೋಪಡಾ ಡಾಲನೇ ತಕ ಕೀ ಜೀಮನ ನಹೀಂ ಹೈ ದೂಸರೀ ಔರ ಜಿಸ ಆದಮೀ ಕೇ ಪೈರ ಜಮೀನ ಪರ ನಹೀಂ ಪಡತೇ ವಹ ಸೈಕಡೋಂ ಏಕಡೋಂ ತಕ ಕೀ ಜಮೀನ ಕಾ ಮಾಲಿಕ ಬನ ಬೈಠಾ ಹೈ । ಜಂಗಲ ಕೇ ಮಾಮಲೇ ಮೇಂ ಭೀ ವಹೀ ಹಾಲ ಹೈ,ದಬಂಗ ಔರ ಸಬಲ ಲೋಗ ಹಥಿಯಾಯೇ ಜಾ ರಹೇ ಹೈ ಧರತೀ ತಕ ಕೋ ನಂಗೀ ಬನಾನೇ ಪರ ತೂಲೇ ಹುಏ ಹೈ । ಛಾತೀ ಪರ ಹಾಥ ರಖಕರ ಆದಮೀ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ ಸೇ ಉಪರ ಉಠಕರ ಯದಿ ಸೋಚೇ ತೋ ವಹ ಪಾಯೇಗಾ ಕಿ ಅಧಿಕತರ ಕಬ್ಜೇಧಾರೀ ಲೋಗ ಅಸಲೀ ಹಕದಾರೋಂ ಕೀ ತಕದೀರ ಕೋ ಕೈದ ಕರ ಚುಕೇ ಹೈ ಔರ ದಬಾ-ಕುಚಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಸೀ ತಕದೀರ ಕೋ ಸಂಜೀವನೀ ಮಾನಕರ ಶ್ರಮಸಾಧನಾ ಮೇಂ ಲಗಾ ಹುಆ ಕಿ ಕಲ ಉಸಕೀ ತಕದೀರ ಜರೂರ ಬದಲೇಗೀ ಔರ ಸಹೀ ಭೀ ಹೈ ಉಸಕಾ ಹಕ ಉಸೇ ಮಿಲ ಜಾಯೇೇ ತೋ ಉಸಕೀ ತಕದೀರ ಜರೂರ ಸಂವರ ಸಕತೀ ಹೈ ಪರನ್ತು ಗಿದ್ಧೋಂ ಕೇ ಕಬ್ಜೇ ಸೇ ಛೂಟೇ ತಬ ನಾ ?

ಮಾನವ ಜಾತಿ ಕೇ ಲಿಯೇ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ಕೀ ಬಾತ ಹೈ ಕಿ ಏಕ ಆದಮೀ ಆದಮೀ ಕೋ ಕಮಜೋರ ಔರ ದರಿದ್ರ ಬನಾಯೇ ರಖನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಜಾತೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇ ಬಲ ಕಾ ಪ್ರಯೋಗ ಕರತಾ ಹೈ,ಧಾರ್ಮಿಕ ದಬಂಗತಾ ಕಾ ಪ್ರಯೋಗ ಕರತಾ ಹೈ ಔರ ಹಠತಾ ಕಾ ಪ್ರಯೋಗ ಕರತಾ ಹೈ ,ಛಲ ಬಲ ಔರ ದಣ್ಡಾತ್ಮ ರೂಖ ಭೀ ಅಖ್ತಿಯಾರ ಕರ ಲೇ ರಹಾ ಹೈ । ಉಸ ಸಮಯ ತೋ ಯಹ ಔರ ಭೀ ಗಿರ ಜಾತಾ ಹೈ ಜಬ ಏಕ ದಬೇ ವರ್ಗ ಕೀ ಅಬಲಾ ಕೋ ನಿರ್ವಸ್ತ್ರ ಕರ ದೇತಾ ಹೈ ಔರ ಸರೇಆಮ ಮರ್ಯಾದಾ ಕಾ ಜನಾಜಾ ನಿಕಾಲ ದೇತೇ ಹೈಂ । ಮಂದಿರ ಕೇ ಪ್ರವೇಶ ಪರ ರೋಕ ಲಗಾ ದೇತಾ ಹೈ । ದರವಾಜೇ ಕೇ ಸಾಮನೇ ಸೇ ಜೂತಾ ಹಾಥ ಮೇಂ ಲೇಕರ ಜಾನೇ ಕೋ ಮಜಬೂರ ಕರತಾ ಹೈ ।ಆದಮೀ ಕೇ ಸಾಥ ಛುಆಛೂತ ಕಾ ದುರ್ವ್ಯವಹಾರ ಕರತಾ ಹೈ ।ಆದಮೀ ಆದಮೀ ಕೋ ಅಛೂತ ಕಹತಾ ಹೈ ಕ್ಯಾ ಕೋಈ ಧರ್ಮ ಐಸಾ ದುರ್ವ್ಯವಹಾರ ಕರನೇ ಕೀ ಇಜಾಜತ ದೇತಾ ಹೈ ಯದಿ ಹಾಂ ತೋ ವಹ ಧರ್ಮ ನಹೀಂ ಪಾಖಣ್ಡ ಹೈ।ಐಸೇ ಪಾಖಣ್ಡ ಮಾನವತಾ ಕೀ ಜಡ ಮೇಂ ಖೌಲತಾ ಪಾನೀ ಡಾಲನೇ ಕೇ ಅಲಾವಾ ಔರ ಕುಛ ನಹೀಂ ಕರ ಸಕತೇ ಹಾಂ ದೇಶ ಕೋ ತಬಾಹೀ ಕೇ ರಾಸ್ತೇ ಪರ ಭೀ ಲೇ ಜಾ ಸಕತೇ ಹೈಂ ಸಿರ್ಫ ಅಪನೇ ಮತಲಬ ಕೇ ಲಿಯೇ। ಅಪನೀ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಮ ಬನಾಯೇ ರಖನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ । ಧರ್ಮ ತೋ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತಾ ಕೀ ಇರ್ಂಟ ಔರ ಆಸ್ಥಾ ಕೇ ಗಾರೇ ಕೀ ಪಕಡ ಹೈ ಜೋ ಐಸಾ ಕರನೇ ಕೀ ಇಜಾಜತ ಕಭೀ ನಹೀಂ ದೇ ಸಕತಾ ಪರನ್ತು ಧರ್ಮ ಕೋ ರೂಢಿವಾದ ಕೇ ರಂಗ ಮೇಂ ಬದರಂಗ ಕರ ವೋ ಸಬ ಕಿಯಾ ಜಾ ರಹಾ ಹೈ ಜೋ ನಹೀಂ ಕಿಯಾ ಜಾನಾ ಚಾಹಿಯೇ । ಏಕ ಆದಮೀ ಆದಮೀ ಕೀ ತಕದೀರ ಪರ ಕಬ್ಜಾ ಜಮಾಯೇ ಹುಯೇ ಹೈ,ಕಮಜೋರ ಆದಮೀ ಕೋ ಝಾಂಸೇ ಮೇಂ ರಖಕರ ಅಪನೀ ಪಕಡ ಮಜಬೂತ ಬನಾಯೇ ರಖನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ತಕದೀರ ಕಾ ಖೇಲ ಬತಾಕರ ಖುದ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಾಮಾನ ತಕ ಕೋ ಠೇಂಗಾ ದಿಖಾ ರಹಾ ಹೈ । ಸಚ ತೋ ಯೇ ಹೈ ತಕದೀರ ರೂಢಿವಾದೀ ಸೋಚ ಕಾ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಹೈ ಜಿಸ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಸೇ ನಿಕಲನೇ ಕಾ ಕೋಈ ರಾಸ್ತಾ ನಹೀಂ ಛೋಡಾ ಗಯಾ ಹೈ ಪರನ್ತು ಕೈದ ತಕದೀರ ವಾಲಾ ವರ್ಗ ಸೂರಜ ಕೋ ದೀಯಾ ದಿಖಾನೇ ಮೇಂ ಸಫಲ ಹೋ ರಹಾ ಹೈ ಕ್ಯೋಕಿ ವಹ ಕೈದ ತಕದೀರ ಕೇ ಅಭಿಶಾಪ ಕೋ ಸಮೂಲ ನಷ್ಟ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಲಹೂ ಕೋ ಪಸೀನಾ ಬನಾಕರ ಧರತೀ ಔರ ಜೀವ ಕೋ ಸೀಂಚಿತ ಕಿಯೇ ಹುಏ ಹೈ ಕಿ ಉಸಕಾ ಪರಿಶ್ರಮ ಕಲ ಜರೂರ ಕುಸುಮಿತ ಹೋಗಾ ಔರ ಉಸಕಾ ಲೂಟಾ ಹುಆ ಹಕ ಭೀ ಮಿಲೇಗಾ। ತಕದೀರ ರೂಢಿವಾದೀ ಸೋಚ ಕಾ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಹೈ ಯಹ ಜಾನತೇ ಹುಏ ಭೀ ಸಮ್ಭಾವನಾಓ ಮೇಂ ದೇಶ ಔರ ಸಮಾಜ ಕೇ ನವನಿರ್ಮಾಣ ಮೇಂ ಲಗಾ ಹುಆ ಹೈ । ಯಹೀ ದಬೇ -ಕುಚಲೇ ಗರೀಬ,ಕಮಜೋರ ಲೋಗೋಂ ಕೀ ವಿಜಯ ಹೈ ಕ್ಯೋಂಕಿ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಮೇಂ ಫಂಸೇ ಹುಏ ಭೀ ಯಹ ತಬಕಾ ಹಾರ ನಹೀಂ ಮಾನಾ ಹೈ। ಮೌನ ಪತ್ಥರ ದಿಲೋಂ ಪರ ದಸ್ತಖ್ತ ಕರತೇ ಗರೀಬೀ,ಭೂಖಮರೀ,ಅಶ್ಪ್ೃಾಶ್ಯತಾ ಆದಿ ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕತೋಂ ಕಾ ಸಾಮನಾ ಪಲ-ಪಲ ಕರತೇ ಹುಏ ಭೀ ದೇಶ ಔರ ಮಾನವ ವಿಕಾಸ ಕೀ ಚಮಕ ಕೋ ಅಪನೇ ಪಸೀನೇ ಸೇ ಸರೋಬಾರ ಕಿಯೇ ಹುಏ ಹೈ । ಚಾಹತಾ ತೋ ಯಹ ಬಡಾ ವರ್ಗ ಕೈದ ತಕದೀರ ಮಾನವೀಯ ಹಕ ಕೋ ಲೇನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಜಂಗ ಕಾ ಐಲಾನ ಕರ ಸಕತಾ ಥಾ ಪರನ್ತು ವಹ ಇಸೇ ದೇಶ ಔರ ಸಮಾಜ ಕೇ ಲಿಯೇ ಹಿತಕರ ನಹೀಂ ಸಮಝಾ। ತಕದೀರ ಕೇ ಅಭಿಶಾಪ ಕೋ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಮೇಂ ಬದಲ ಕರ ಲಾಖ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಮುಶ್ಕಿಲೋಂ ಸೇ ಜೂಝತೇ ಹುಏ ಭೀ ನವನಿರ್ಮಾಣ ಹೀ ನಹೀಂ ಜಗತ ಕಾ ಭಾರ ಅಪನೀ ಛಾತೀ ಪರ ಢೋ ರಹಾ ಹೈ । ಕಲ ಕಾ ಸೂರ್ಯಾದಯ ಮಾನವೀ ಸಮಾನತಾ ಔರ ಹಕ ಕೀ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಕೋ ಸಫಲ ಬನಾಯೇಗಾ ತೋ ಕ್ಯಾ ಸಬಲ,ದಬಂಗ ಔರ ತಥಾಕಥಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇ ನಾಮ ಪರ ಪಲ-ಪಲ ಮುಖೌಟಾ ಬದಲನೇ ವಾಲೇ ಇಸ ದಬೇ-ಕುಚಲೇ,ಕಮಜೋರ,ಗರೀಬ ಕೋ ಉಸಕಾ ಹಕ ದೇನೇ ಮೇಂ ಇರ್ಮಾನದಾರೀ ಬರತೇಂಗೇ ? ಯಹ ತೋ ಸಮಯ ಬತಾಯೇಗಾ ಪರನ್ತು ಯಹ ತೋ ಸಿದ್ಧ ಹೋ ಚುಕಾ ಹೈ ಕಿ ತಕದೀರ ರೂಢಿವಾದೀ ಸೋಚ ಕಾ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಹೈ,ಶೋಷಿತ,ಪೀಡಿತ ಸಮಾಜ ಕೇ ದಮನ ಕಾ ನ ಖತ್ಮ ಹೋನೇ ವಾಲಾ ಕುಚಕ್ರ ಹೈ। ಇಸ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಸೇ ದಬೇ-ಕುಚಲೇ,ಕಮಜೋರ,ಗರೀಬ ಶೋಷಿತ, ಪೀಡಿತ ಸಮಾಜ ಕೋ ಉಬಾರನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ದೇಶ ಔರ ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜ ಕೇ ಶುಭಚಿನ್ತಕೋಂ ತೋ ಶಂಖನಾದ ಕರ ದೇನಾ ಚಾಹಿಯೇ ।

2-ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸೋಚ ಸೂರಜ ಕಾ ಶೌರ್ಯ ಔರ ಪುಷ್ಪ ಕೀ ಸುಗನ್ಧ ಹೈ।

ಭೂಮಣ್ಡಲೀಯಕರಣ ಕೇ ವರ್ತಮಾನ ದೌರ ಮೇಂ ಹರ ಕಾಬಿಲ ಆದಮೀ ಕೋ ಖುಲೀ ಆಂಖೋಂ ಸೇ ಸಪನೇ ದೇಖನಾ ಔರ ಇನ ಸಪನೋಂ ಕೋ ಮೂರ್ತರೂಪ ದೇನೇ ಕಾ ಕಾ ಅಧಿಕಾರ ಹೈ । ಪುರಾನೀ ಕಟುತಾಯೇಂ ಔರ ಕಡವೀ ಯಾದೋಂ ಕೋ ಭೂಲಕರ ಯೋಗ್ಯತಾನುಸಾರ ಇರ್ಮಾನದಾರೀ ಕೇ ಸಾಥ ಕಮರ ಕಸಕರ ಆಗೇ ಬಢನಾ ಸಫಲತಾ ಕಾ ಪರಿಚಾಯಕ ಹೈ ಪರನ್ತು ಯಾದ ರಖನೇ ವಾಲೀ ಬಾತ ಯಹ ಹೈ ಕಿ ಸಫಲತಾ ಹಾಸಿಲ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ರೂಢಿಗತ್ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾಓಂ ಕೋ ಪಾಸ ಫಅಕನೇ ನಹೀಂ ದೇನಾ ಚಾಹಿಯೇ । ಇಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೀ ಆಂಚ ಯೋಗ್ಯತಾ ಕೋ ಝುಲಸಾ ದೇತೀ ಹೈ । ಆದಮೀ ಹೋಕರ ಭೀ ಹಕ ಸೇ ವಂಚಿತ ಹೋ ಜಾತಾ ಹೈ । ಸಫಲತಾ ತೋ ಹರ ವಿವೇಕಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾ ಸಪನಾ ಹೋತಾ ಹೈ ಪರನ್ತು ಇಸ ಸಪನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಗಲತ ರಾಸ್ತೋಂ ಕಾ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚಿತ ನಹೀಂ ।ಆಜ ಭೀ ಹಮಾರಾ ದೇಶ ಇಸ ಅವಸಾದ ಸೇ ಗ್ರಸ್ತ ಹೈ। ಯದಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಹೈ, ಭಲೇ ಹೀ ಉಸೇ ಜಾನಬೂಝಕರ ಢಕೇಲಾ ಜಾತಾ ರಹಾ ಹೈ। ವಕ್ತ ಕೇ ಸಾಥ ಸಫಲತಾ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕಾ ಅನುಸರಣ ಜರೂರ ಕರೇಗೀ । ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಬಿಲ ಹೈ,ಉಸಕೀ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕೋ ನಜರಅಂದಾಜ ಕಿಯಾ ಗಯಾ ಹೈ, ಇಸ ಘೃಣಿತ ಕೃತ್ಯ ಸೇ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೀ ಯೋಗ್ಯತಾ ಮೇಂಂ ಔರ ಅಧಿಕ ನಿಖಾರ ಆತಾ ಹೈ । ಯಹ ಬಾತ ಸಹೀ ಹೈ ಕಿ ಉಸೇ ಅಪನೀ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕೋ ದಿಖಾನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಆಂಸೂ ತಕ ಸೇ ರೋಟೀ ಗೀಲೀ ಕರನೀ ಪಡ ಜಾತೀ ಹೈ । ನಿರಾಶಾ ಕೇ ಬಾದಲ ನಹೀಂ ಛಂಟತೇ ಹೈಂ, ಪರನ್ತು ಇಸ ನಿರಾಶ ಕೋ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಮೇಂ ಬದಲ ದಿಯಾ ಜಾಯೇ ತೋ ಅಸಫಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭೀ ಸಫಲತಾ ಕೇ ಶಿಖರ ಪರ ಮಹಸೂಸ ಕರತಾ ಹೈ ।ಯಹ ಸಫಲತಾ ಭಲೇ ಹೀ ಧನ ಕಾ ಪಹಾಡ ಖಡಾ ಕರನೇ ಕೀ ನ ಹೋಕರ ಮಾನ-ಸಮ್ಮಾನ ಕೀ ಹೋ ಸಕತೀ ಹೈ।ಯಹ ಮಾನ-ಸಮ್ಮಾನ ಧನ ಕೇ ಢೇರ ಸೇ ಖರೀದೀ ಭೀ ನಹೀಂ ಜಾ ಸಕತಾ। ಯಾದ ರಹೇ ಜೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನಿತ ಹೈ ಸಹೀ ಮಾಯನೇ ಮೇಂ ವಹೀ ಸಫಲ ಹೈ। ಐಸೇ ಸಫಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋಂ ಕೀ ರಾಹ ಮೇಂ ಕಾಂಟಾ ಬನೇ ಲೋಗ ಸಿರ ಪರ ಬಿಠಾನೇ ಕೋ ಆತುರ ನಜರ ಆತೇ ಹೈಂ। ಅಪನೀ ಗಲತಿಯೋಂ ಕೇ ಲಿಯೇ ಖುದ ಕೀ ನಜರೋಂ ಮೇಂ ಗಿರೇ ಹುಏ ಲಗತೇ ಹೈಂ । ಯಹ ಕಥನ ಅಟಪಟಾ ಲಗತಾ ಹೋ ಪರನ್ತು ಸಚ್ಚಾಈ ಹೈ। ಹಾಂ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪಿತ ರಹಕರ ಅಪನೇ ಮಕಸದ ಸೇ ಪೀಛೇ ನಹೀಂ ಹಟನಾ ಚಾಹಿಯೇ ಬಶರ್ತೇ ಮಕಸದ ನೇಕ ಹೋ ಲೋಕಹಿತ ಮೇಂ ಹೋ। ಕಹತೇ ಹೈಂ ನಾ ಘುರೇ ಕೇ ದಿನ ಭೀ ಫಿರತೇ ಹೈಂ। ಕಾಬಿಲಯತ ಕೋ ಕಬ ತಕ ದಬಾಯಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ । ಕಾಬಿಲೀಯತ ಭೀ ವೈಸೇ ಹೀ ಹೈ ಜೈಸೇ ಪಾನೀ ಔರ ಸಾಧು ಇನಕೋ ಕೋಈ ರೋಕ ನಹೀಂ ಪಾಯಾ ಹೈ। ಕಾಬಿಲೀಯತ ಭೀ ಪ್ರಕಾಶಪುಂಜ ಛೋಡತೀ ರಹತೀ ಹೈ ಔರ ಏಕ ದಿನ ಸಫಲತಾ ಕೇ ಶಿಖರ ಪರ ಹೋತೀ ಹೈ । ನಜರಅಂದಾಜ ಹೀ ನಹೀಂ ಪೀಛೇ ಢಕೇಲನೇ ವಾಲೇ ಲೋಗ ಭೀ ಪ್ರತಿಭಾ ಕೇ ಕಾಯಲ ಹೋ ಜಾತೇ ಹೈಂ । ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕಾ ಯಹ ಭೀ ಏಕ ಬಡಾ ಗುಣ ಹೈ ಕಿ ವಹ ಅತೀತ ಕೀ ಕಡವೀ ಯಾದೇಂ ಕೋ ಅಪನೇ ಉಪರ ಹಾವೀ ನಹೀಂ ಹೋನೇ ದೇತೀ ಹೈ । ಇಸಕಾ ಜ್ವಲನ್ತ ಉದಾಹರಣ ಆಜ ಕೇ ದೌರ ಕೀ ಫಿಲ್ಮ ಥ್ರೀ ಇಡಿಏಟ ಭೀ ತೋ ಹೈ ।

ಕಾಬಿಲೀಯತ ಗಂಗಾಜಲ ಹೈ,ಕಾಬಿಲೀಯತ ನೇಕ ಮನ್ತವ್ಯ ಕೇ ಆಗೇ ನಿಕಲ ಸಕತೀ ಹೈ ಪರ ಸಂಯಮ,ಸಾಹಸ ಔರ ಸಂಕಲ್ಪ ಪರ ಅಡಿಗ ಬನೇ ರಹನೇ ಕೀ ಜರೂರತ ಹೈ । ಕಾಬಿಲೀಯತ ಸೇ ಉತ್ಸರ್ಜಿತ ಉರ್ಜಾ ಸೇ ಜಿಸ ರಾಹ ಚಲ ಪರ ಚಲ ದಿಯೇ ಬಢತೇ ಜಾನಾ ಹೈ । ರೂಕನಾ ನಹೀಂ ಹೈ । ತರಕ್ಕೀ ಘೂಮ-ಫಿರಕರ ಪೀಛೇ ಪೀಛೇ ಆಯೇಗೀ ಜೋ ಕಿಸೀ ವ್ಯವಧಾನ ಕೀ ವಜಹ ಸೇ ರಾಹ ಬದಲ ಚುಕೀ ಥೀ। ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕಾ ಫಲಿಭೂತ ಅವಶ್ಯ ಹೋಗಾ ಪರನ್ತು ಕರ್ಮ ಕರತೇ ರಹನೇ ಕೀ ಜರೂರತ ಹೈ ।

ಇಸ ದೌರಾನ ಕಈ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಮುಶ್ಕಿಲೇಂ ಭೀ ಆತೀ ಹೈ । ಥಾಲೀ ಕೀ ರೋಟೀ ಛಿನನೇ ಕಾ ಭಯ ಭೀ ಸಾಮನೇ ಹೋತಾ ಹೈ ಪರ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ ಕೇ ಆಗೇ ಕೋಈ ನಹೀಂ ಟಿಕತಾ ಹೈ। ಪ್ರಹಲಾದ ಭೀ ಹಮಾರೇ ಲಿಯೇ ಉದಾಹರಣ ಹೋ ಸಕತಾ ಹೈ । ವಹ ಭೀ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪಿತ ಥಾ,ಉಸಮೇಂ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಥೀ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಕೋ ಪ್ರಗಟ ಹೋನಾ ಪಡಾ । ಕಹಾವತ ಭೀ ತೋ ಹೈ ಅಚ್ಛೀ ರಾಹ ಪರ ಚಲೋಗೇ ತೋ ವ್ಯವಧಾನ ಭೀ ಬಹುತ ಆಯೇಂಗೇ । ನೇಕೀ ಕೀ ರಾಹ ಪರ ತಕಲೀಫ ಭೀ ಬಹುತ ಆತೀ ಹೈ,ಫೂಲ ಕೀ ಜಗಹ ಶೂಲ ಮಿಲತೇ ಹೈಂ । ಕಭೀ ಕಭೀ ತೋ ಅಪನೇ ಭೀ ಪರಾಯೇ ಹೋ ಜಾತೇ ಹೈಂ ಪರನ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇ ಆಗೇ ಘುಟನೇ ಟೇಕನೇ ಹೀ ಪಡತೇ ಹೈಂ । ಐಸಾ ಸಂಕಲ್ಪ ವಹೀ ಲೇ ಸಕತಾ ಹೈ ಜೋ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಸೇ ಭರಾ-ಪೂರಾ ಹೋಗಾ । ವಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅರ್ಥ ಕೀ ತುಲಾ ಪರ ಭಲೇ ಹೀ ವ್ಯರ್ಥ ಲಗೇ ಪರ ವಹ ಮಾನ-ಸಮ್ಮಾನ ಕೀ ತುಲ ಪರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹೋತಾ ಹೈ । ವಕ್ತ ಐಸೇ ಲೋಗೋಂ ಕೋ ಯಾದ ರಖತಾ ಹೈ ನ ಕಿ ಛಲ-ಬಲ ಸೇ ಧನ ಕಾ ಪಹಾಡ ಜೋಡೇ ಲೋಗೋಂ । ಮೈಂ ಯಹ ನಹೀಂ ಕಹತಾ ಹೂಂ ಕಿ ಧನ ಕೀ ಆವಶ್ಯಕತಾ ಕಾಬಿಲ ಲೋಗೋಂ ಕೋ ನಹೀಂ ಹೋತೀ ಹೈ । ಹೋತೀ ಹೈ,ಉನ್ಹೇ ಭೀ ರೋಟೀ ಕೀ ಜರೂರತ ಹೋತೀ ಹೈ,ಮಾಂ-ಬಾಪ ಘರ-ಪರಿವಾರ ಚಲನಾ ಹೋತಾ ಹೈ ಪರ ವೇ ತಂಗ ಹಾಥೋಂ ಸೇ ಭೀ ಐಸೀ ಮೀನಾರ ಖಡಾ ಕರ ದೇತೇ ಹೈಂ ಕಿ ರೂಪಯೇಂ ಕೇ ಢೇರ ಪರ ಖಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉನಕೇ ಆಗೇ ಬೌನಾ ನಜರ ಆಾತಾ ಹೈ । ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕಾ ಸೋಧಾಪನ ಹೀ ಐಸಾ ಹೈ । ಐಸೇ ಲೋಗ ಧನ ಅಥವಾ ತರಕ್ಕೀ ಕೇ ಪೀಛೇ ನಹೀಂ ಭಾಗತೇ ತರಕ್ಕೀ ಉನಕೇ ಪೀಛೇ ಆತೀ ಹೈ । ಭಗವಾನ ಬುಘ್ದ ರಾಜಾ ಕೇ ಬೇಟೇ ಥೇ ಬಹುತ ಧನ ಥಾ, ಉಸ ಯುಗ ಮೇಂ ಕಿತನೇ ರಾಜಾ ಥೇ ಕೌನ ಯಾದ ಹೈ ಪರ ಬುದ್ಧ ಕಾ ಸಂಕಲ್ಪ ಸಬಸೇ ಹಟಕರ ಥಾ ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣ ಔರ ಸಮಾನತಾ ಕೇ ಲಿಯೇ ರಾಜಪಾಟ ತಕ ಕಾ ತ್ಯಾಗ ಕರ ದಿಯೇ। ದುನಿಯಾ ಉನ್ಹೇಂ ಭಗವಾನ ಕಹತೀ ಹೈ। ಉನಕೇ ಸಾಮನೇ ಭೀ ಬಹುತ ವ್ಯವಧಾನ ಆಯೇ ಅಥವಾ ಖಡೇ ಕಿಯೇ ಗಯೇ । ವೇ ಕಡವೀ ಯಾದೇಾಂ ಕೋ ಬಿಸಾರತೇ ರಹೇ ಅನ್ತತಃ ಜಗತ ಕೇ ಲಿಯೇ ಅರಾಧ್ಯ ಬನ ಗಯೇ ಕ್ಯೋಂಕಿ ವೇ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪಿತ ಥೇ ।

ಸಚಮುಚ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೋ ಸಫಲ ಹೋನಾ ಹೈ ತೋ ಉಸೇ ಅತೀತ ಕೀ ಕಡವಾಹಟೋಂ ಕೋ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ ಕೀ ಬುರಾಇರ್ಯೋಂ ಕೋ ತ್ಯಾಗ ಕರ ಅಪನೇ ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇ ಸಂಕಲ್ಪ ಪರ ಚಲನಾ ಹೋ । ದೇಶ ಕೇ ಹಿತಾರ್ಥ ರಾಹ ಚುನನಾ ಹೋಗಾ । ಇಸ ರಾಹ ಮೇಂ ಸಫಲತಾ ದೇರ ಸೇ ಮಿಲನೇ ಕೀ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಹೈ ಪರ ಇಸ ಸಫಲತಾ ಕಾ ಮುಕಾಬಲಾ ದುನಿಯಾ ಕೀ ದೌಲತ ನಹೀಂ ಕರ ಸಕತೀ । ಮಾನವೀಯ ಭಾವನಾಯೇಂ ಅನನ್ತ ಹೈ ನಾ ಕಭೀ ಸಮಾಪ್ತ ಹುಈ ಹೈ ನಾ ಹೋಗೀ । ಹಾಂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಂ ಬದಲ ಜಾತೀ ಹೈ ಕುಛ ನಈ ಭೀ ನಿರ್ಮಿತ ಹೋ ಜಾತೀ ಹೈ । ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೋಂ ಕೋ ಧ್ಯಾನ ಮೇಂ ರಖತೇ ಹುಏ ಅತೀತ ಕೀ ಕಡವಾಹಟೋಂ ಕಾ ಭೂಲಾಕರ ಖುದ ಕೋ ಮಜಬೂತ ಬನಾನಾ ಹೋಗಾ ತಭೀ ಸಫಲ ಹೋ ಸಕತೇ ಹೈಂ । ಏಕ ಬಡೀ ಪುರಾನೀ ಕಹಾವತ ಹೈ ಜೋ ಪತ್ಥರ ಹಥೌಡೇ ಕೀ ಮಾರ ಸೇ ವಿಚಲಿತ ಹೋತಾ ಹೈ ಕಭೀ ಭೀ ಅಚ್ಛೀ ಮರ್ತಿ ಕೇ ರೂಪ ಮೇಂ ನಹೀಂ ಢಲ ಸಕತಾ ಹೈ । ಏಕ ಔರ ಕಹಾವತ ಹಮಾರೇ ಗಾಂವೋಂ ಮೇಂ ಕಹೀ ಜಾತೀ ಹೈ ಜೋ ಖೇತ ಹಲ ಚಲನೇ ಸೇ ದುಖೀ ಹೋತಾ ಹೈ ವಹ ಬಂಜರ ರಹತಾ ಹೈ ಉಸಮೇಂ ಅನ್ನ ನಹೀಂ ಪೈದಾ ಹೋ ಸಕತಾ । ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಐಸಾ ನಹೀಂ ಹೋ ಸಕತಾ ವಹ ವರ್ತಮಾನ ಕಾ ಲಾಭ ಉಠಾನಾ ಬೇಹತರ ಸಮಝತಾ ಹೈ ಜನಹಿತ ಮೇಂ ದೇಶಹಿತ ಮೇಂ ತಭೀ ತೋ ಉಸೇ ದುನಿಯಾ ಯಾದ ರಖತೀ ಹೈ ।

ಮೈನೇ ಕುಛ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋಂ ಕೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕೇ ಬಾರೇ ಜಾನನೇ ಕಾ ಪ್ರಯಾಸ ಕಿಯಾ ತೋ ಪಾಯಾ ಕಿ ಉನಮೇಂ ಕಾಬಿಲೀಯತ ತೋ ಬಹುತ ಹೈ ಪರ ಉನ್ಹೇ ಅಪನೀ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಸಾಬಿತ ಕರನೇ ಕೇ ಮೌಕೇ ಹೀ ನಹೀಂ ಮಿಲೇ ಯಾ ಮೌಕೇ ಆನೇ ಸೇ ಪಹಲೇ ಹೀ ಛಿನ ಲಿಯೇ ಗಯೇ ಕಿಸೀ ನ ಕಿಸೀ ಕಡವಾಹಟ ಕೇ ವಿಷಬೀಜ ಕೀ ವಜಹ ಸೇ । ಯೇ ಕಾಬಿಲ ಲೋಗ ಪದ ಔರ ದೌಲತ ಕೇ ಲಾಭ ಕೀ ದೃಷ್ಟಿ ಸೇ ಅಸಫಲ ಕಹೇ ಜಾತೇ ರಹೇ ಪರನ್ತು ಯೇ ಲೋಗ ಅಪನೀ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕಾ ಲೋಹಾ ಮನವಾನೇ ಮೇಂ ಕಈ ಕದಮ ಆಗೇ ಸಾಬಿತ ಹುಏ ಉನ ಲೋಗೋಂ ಸೇ ಜೋ ಅಯೋಗ್ಯ ಹೋಕರ ಭೀ ಪದ ಔರ ದೌಲತ ಕೇ ಲಾಭ ಕೀ ದೃಷ್ಟಿ ಸೇ ಸೈ ಗುನಾ ಲಾಭ ಅರ್ಜಿತ ಕರ ಚುಕೇ ಥೇ । ದೇಖನೇ ಮೇಂ ತೋ ಯಹಾಂ ತಕ ಆಯಾ ಕಿ ಬಡೇ ಓಹದೇದಾರ ಅಪನೇ ಸೇ ನೀಚೇ ಕಾಮ ಕರ ರಹೇ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇ ಆಗೇ ಖುದ ಕೀ ನಿಗಾಹೇಾಂ ಮೇಂ ಬೌನೇ ನಜರ ಆಯೇ । ಕುಛ ತೋ ಕಾಬಿಲ ಆದಮೀ ಕೇ ಸಾಮನೇ ಯಹಾಂ ತಕ ಕಬೂಲ ಕರ ಲಿಯೇ ಕಿ ತುಮ್ಹಾರೇ ಸಾಮನೇ ಹಮ ತೋ ಕಹೀಂ ಕೇ ನಹೀಂ ಲಗತೇ । ಕ್ಯಾ ಯಹ ಕಾಬಿಲ ಆದಮೀ ಕೀ ಅಸಫಲತಾ ಸಫಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೇ ಕಈ ಗುನಾ ಬಡೀ ಸಫಲತಾ ನಹೀಂ । ಕಾಬಿಲ ಔರ ಗೈರ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೀ ಸಫಲತಾ ಔರ ಅಸಫಲತಾ ಸಾಮನೇ ಹೈ । ಕಾಬಿಲ ಅಸಫಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಈ ಗುನಾ ಅಧಿಕ ಸಫಲ ಸಾಬಿತ ಹೋತಾ ಹೈ । ಹಾಂ ಪದ ಔರ ದೌಲತ ಕೀ ದೃಷ್ಟಿ ಸೇ ಭಲೇ ಹೀ ಲಾಭ ನಹೀಂ ಹುಆ ಹೋ ಪರನ್ತು ಮಾನ-ಸಮ್ಮಾನ ಔರ ಯಶ ಉಸೇ ಅಧಿಕ ಮಿಲತಾ ಹೈ ।ಯಹೀ ಮಾನ ಸಮ್ಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೀ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕಾ ದ್ಯೋತಕ ಹೈ । ಧನ ಕಾ ಢೇರ ಖಡಾ ಕರ ಲೇನೇ ಸೇ ಆದಮೀ ಸಮ್ಮಾನಿತ ನಹೀಂ ಹೋ ಜಾತಾ ।

ಯದಿ ಹಮ ಅಪನೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಬೋರ ಮೇಂ ಜಾನನೇ ಕೀ ಕೋಶಿ ಕರೇೇ ತೋ ಉಭರ ಕರ ಆಯೇಗಾ ಕಿ ಸಂಭಾವನಾಓಂ ಕೋ ಯೌವನ ದೇನಾ ಹೀ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕೇ ಮಾಯನೇ ಹೋತೇ ಹೈಂ । ಜಿಸ ತರಹ ಸೂರಜ ನಿರನ್ತರ ರೋಶನೀ ಔರ ಫೂಲ ಸುಗನ್ಧ ದೇತಾ ರಹತಾ ಹೈ ಠೀಕ ವೈಸಾ ಹೀ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೋತಾ ಹೈ । ಪದ ಮಿಲೇ ಯಾ ನಾ ಮಿಲೇ ವಹ ಅಪನಾ ಕಾಮ ಸೂರಜ ಔರ ಫೂಲ ಕೀ ತರಹ ಕರತಾ ರಹತಾ ಹೈ । ಏಕ ಕಹಾವತ ಹೈ ಕಿಸೀ ನೇ ಕಂಫೂಶಿಯಸ ಸೇ ಪೂಛಾ ಕಿ ಯಹ ಕೈಸೇ ಮಾಲೂಮ ಹೋ ಸಕತಾ ಹೈ ಕಿ ಭೀತರ ಸೇ ಕೌನ ಮಹಾನ ಹೈ ಔರ ಕೌನ ಕಮಜೋರ । ಕಂಫೂಶಿಯಸ ಬೋಲೇ ಮಹಾನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೋ ಚಾಹತೇ ಹೈಂ ಖುದ ಪ್ರಾಪ್ತ ಕರ ಲೇತೇ ಹೈಂ ಪರನ್ತು ಕಮಜೋರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೋ ದೂಸರೋಂ ಪರ ನಿರ್ಭರ ಹೋತಾ ಹೈ । ಐಸಾ ಏಕ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೀ ಕರಕೇ ದಿಖಾ ಸಕತಾ ಹೈ । ಸಫಲತಾ ಕೇ ಪೀಛೇ ಭಾಗನೇ ಕೀ ಜರೂರತ ನಹೀಂ ಹೈ, ಹಮೇಂ ಕಾಬಿಲ ಬನನೇ ಕೀ ಜರೂರತ ಹೈ । ಯದಿ ಹಮ ಕಾಬಿಲ ಬನೇಗೇ ತೋ ಸಫಲತಾ ಪೀಛೇ -ಪೀಛೇ ಚಲೇಗೀ ।

ಸಫಲತಾ ಕೀ ಸಾರ್ಥಕತಾ ತಭೀ ಹೈ ಜಬ ಹಮ ಅಪನೀ ಉಮ್ಮೀದೋಂ,ಆಶಾಓ ಪರ ಗಹನ ಚಿನ್ತನ ಕರೇ,ದೂಸರೋಂ ಕೀ ಉಮ್ಮೀದೋ ಪರ ಖರಾ ಉತರೇ, ಸಫಲತಾ ಕೇ ಅಭಿಮಾನ ಸೇ ದೂಸರೇ ಕೋ ಆಂಸೂ ನ ದೇ । ಜಹಾಂ ತಕ ಹೋ ಸಕೇ ಸಮ್ಭಾವನಾಓ ಕೇ ಬೀಜ ಬೋಯೇ । ಇನ ಸಮ್ಭಾವನಾಓಂ ಸೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತಾ ಬಢೇಗೀ ಔರ ಇನಸೇ ಉಪಜಾ ಪ್ರತಿಫಲ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಕೀ ರಾಹ ಮೇಂ ಮೀಲ ಕಾ ಪತ್ಥರ ಸಾಬಿತ ಹೋಗಾ । ಮುದ್ದೇ ಕೀ ಬಾತ ತೋ ಯೇ ಹೈ ಕಿ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಹಾಸಿಲ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ, ಯಶ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪ್ರಾಪ್ತ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಯೇ ಪುರೂಷಾರ್ಥ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಔರ ಪರೋಪಕಾರ ಕೀ ಭಾವನಾ ಕಾ ವಿಕಾಸಿತ ಕರನಾ ಹೋಗಾ, ತಭೀ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಫಲ ಕಹಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ । ಕಾಬಿಲ ಆದಮೀ ಇನ ಸಬ ಗುಣೋಂ ಕೀ ಖಾನ ಹೋತಾ ಹೈ ತಭೀ ತೋ ಸಫಲತಾ ಉಸಕೇ ಪೀಛೇ-ಪೀಛೇ ಚಲತೀ ಹೈ ।ಯಹ ಸಬ ಕುಛ ಹಾಸಿಲ ಹೋ ಸಕತಾ ಹೈ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸೋಚ ಸೇ । ನಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರ ಕಾಮ ಹೀ ನಹೀಂ ಬಿಗಾಡತೇ ಬಲ್ಕಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರ ಪ್ರಶ್ನಚಿನ್ಹ ಲಗಾತೇ ಹೈಂ । ಸಚ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸೋಚ ಸೂರಜ ಕಾ ಶೌರ್ಯ ಔರ ಪುಷ್ಪ ಕೀ ಸುಗನ್ಧ ಹೋತೀ ಹೈ,ಜಿಸಸೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೀ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಅಮಿಟ ಇತಿಹಾಸ ರಚ ಜಾತೀ ಹೈ ।ಯಹೀ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಬಿಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾ ನಾಮ ಕಾಲ ಕೇ ಗಾಲ ಪರ ಅಂಕಿತ ಕರ ಜಾತಾ ಹೈ । ವರ್ತಮಾನ ದೌರ ಮೇಂ ತರಕ್ಕೀ ಕೀ ಅಂಧೀ ದೌಡ ಮೇಂ ಭಾಗನೇ ಸೇ ಬೇಹತರ ಹೋಗಾ ಕಿ ಕಾಬಿಲೀಯತ ಹಾಸಿಲ ಕೀ ಜಾಯೇ। ಯಕೀನನ ಕಾಬಿಲ ಹೋಗೇ ತೋ ಕಾಮಯಾಬೀ ಜರೂರ ಮಿಲೇಗೀ । ನನ್ದಲಾಲ ಭಾರತೀ 05.2.10

ಪರಿಚಯ

ನನ್ದಲಾಲ ಭಾರತೀ

ಕವಿ,ಕಹಾನೀಕಾರ,ಉಪನ್ಯಾಸಕಾರ

ಶಿಕ್ಷಾ                 - ಏಮ.ಏ. । ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ । ಏಲ.ಏಲ.ಬೀ. । ಆನರ್ಸ ।

ಪೋಸ್ಟ ಗ್ರೇಜುಏಟ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಇನ ಹ್ಯೂಮನ ರಿರ್ಸೋಸ ಡೇವಲಪಮೇಣ್ಟ (PGDHRD)

ಜನ್ಮ ಸ್ಥಾನ- ಗ್ರಾಮ-ಚೌಕೀ ।ಖ್ೌರಾ।ಪೋ.ನರಸಿಂಹಪುರ ಜಿಲಾ-ಆಜಮಗಢ ।ಉ.ಪ್ರ।

ಜನ್ಮತಿಥಿ-              01.01.1963  

ಪ್್ರಾಕಾಶಿತ ಪುಸ್ತಕೇಂ ಈ ಪುಸ್ತಕೇಂ............	ಉಪನ್ಯಾಸ-ಅಮಾನತ,ಏವಂ ಅನ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪುಸ್ತಕೇ। ಉಪನ್ಯಾಸ- ತೀನ ಕಹಾನೀ ಸಂಗ್ರಹ-3 ಲಘುಕಥಾ ಸಂಗ್ರಹ-2 ಕಾವ್ಯಸಂಗ್ರಹ-3 ಆಲೇಖ ಸಂಗ್ರಹ-1
ಸಮ್ಮಾನ	ವಿಶ್ವ ಭಾರತೀ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸಮ್ಮಾನ,ಭೋಪಲ,ಮ.ಪ್ರ.,   ವಿಶ್ವ ಹಿನ್ದೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಲಂಕರಣ,ಇಲಾಹಾಬಾದ।ಉ.ಪ್ರ.। ಲ್ೋಖಕ ಮಿತ್ರ ।ಮಾನದ ಉಪಾಧಿ।ದೇಹರಾದೂನ।ಉತ್ತರಾಖಣ್ಡ। ಭಾರತೀ ಪುಷ್ಪ। ಮಾನದ ಉಪಾಧಿ।ಇಲಾಹಾಬಾದ,  ಭಾಷಾ ರತ್ನ, ಪಾನೀಪತ । ಡಾಂ.ಅಮ್ಬೇಡಕರ ಫೇಲೋಶಿಪ ಸಮ್ಮಾನ,ದಿಲ್ಲೀ,  ಕಾವ್ಯ ಸಾಧನಾ,ಭುಸಾವಲ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ,    ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಫುಲೇ ಶಿಕ್ಷಾವಿದ್,ಇಂದೌರ ।ಮ.ಪ್ರ.। ಡಾಂ.ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ ಅಮ್ಬೇಡಕರ ವಿಶೋಷ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ,ಇಂದೌರ ವಿದ್ಯಾವಾಚಸ್ಪತಿ,ಪರಿಯಾವಾಂ।ಉ.ಪ್ರ.। ಕಲಮ ಕಲಾಧರ ಮಾನದ ಉಪಾಧಿ ,ಉದಯಪುರ ।ರಾಜ.। ಸಾಹಿತ್ಯಕಲಾ ರತ್ನ ।ಮಾನದ ಉಪಾಧಿ। ಕುಶೀನಗರ ।ಉ.ಪ್ರ.। ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರತಿಭಾ,ಇಂದೌರ।ಮ.ಪ್ರ.। ಸೂಫೀ ಸನ್ತ ಮಹಾಕವಿ ಜಾಯಸೀ,ರಾಯಬರೇಲೀ ।ಉ.ಪ್ರ.।ಏವಂ ಅನ್ಯ
	ಆಕಾಶವಾಣೀ ಸೇ ಕಾವ್ಯಪಾಠ ಕಾ ಪ್ರಸಾರಣ ।ಕಹಾನೀ, ಲಘು ಕಹಾನೀ,ಕವಿತಾೌರ ಆಲೇಖೋಂ ಕಾ ದೇಶ ಕೇ ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರೋ/ಪತ್ರಿಕಓಂಮೇಂ ಏವಂ www.swargvibha.tk,www.swatantraawaz.com rachanakar.com / hindi.chakradeo.net www.srijangatha.com,esnips.con, sahityakunj.net,chitthajagat.in,hindi-blog-podcast.blogspot.com, technorati.jp/blogspot.com,  sf.blogspot.com,  archive.org ,ourcity.yahoo.in/varanasi/hindi, ourcity.yahoo.in/raipur/hindi, apnaguide.com/hindi/index,bbchindi.com, hotbot.com, ourcity.yahoo.co.in/dehradun/hindi, inourcity.yaho.com/Bhopal/hindi,laghukatha.com  ಏವಂ ಅನ್ಯ ಈ-ಪತ್ರ ಪತ್ರಿಕಾಓಂ ಮೇಂ ನಿರನ್ತರ ಪ್ರಕಾಶನ ।
ಆಜೀವನ ಸದಸ್ಯ	ಇಣ್ಡಿಯನ ಸೋಸಾಯಟೀ ಆಫ ಆಥರ್ಸ ।ಇಂಸಾ। ನಈ ದಿಲ್ಲೀ
	ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲಾ ಸಂಗಮ ಅಕಾದಮೀ,ಪರಿಯಾಂವಾ।ಪ್ರತಾಪಗಢ।ಉ.ಪ್ರ.।
	ಹಿನ್ದೀ ಪರಿವಾರ,ಇಂದೌರ ।ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ।
	ಆಶಾ ಮೇಮೋರಿಯಲ ಮಿತ್ರಲೋಕ ಪಬ್ಲಿಕ ಪುಸ್ತಕಾಲಯ,ದೇಹರಾದೂನ ।ಉತ್ತರಾಖಣ್ಡ।
	ಸಾಹಿತ್ಯ ಜನಮಂಚ,ಗಾಜಿಯಾಬಾದ।ಉ.ಪ್ರ.। ಏವಂ ಅನ್ಯ
	ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಲೇಖಕ ಸಂಘ,ಮ.ಪ್ರ.ಭೋಪಾಲ
	ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷದ ನ್ಯಾಸ,ಗ್ವಾಲಿಯರ ।ಮ.ಪ್ರ.।
ಸ್ಥಾಯೀ ಪತಾ	ಆಜಾದ ದೀಪ, 15-ಏಮ-ವೀಣಾ ನಗರ ,ಇಂದೌರ ।ಮ.ಪ್ರ.। ದೂರಭಾಷ-0731-4057553 ಚಲಿತವಾರ್ತಾ-09753081066

Email- nlbharatiauthor@gmail.com

http://www.nandlalbharati.mywebdunia.comhttp://www.nandlalbharati.bolg.co.in

http://hindisahityasarovar.blospot.com

hindisahityasarovar.blogspot.com/.

www.facebook.com/nandlal.bharati

ವಿಶೋಷ-ಚಾಂದೀ ಕೀ ಹಂಸುಲೀ ।ಉಪನ್ಯಾಸ। ಕಾ ಜನಪ್ರವಾಹ ।ಸಾಪ್ತಾ।ದ್ವಾರಾ ಧಾರಾವಾಹಿಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಾರೀ ।