Online TransLiteration by girgit.chitthajagat.in, of http://anahadnaad.wordpress.com/ Disclaimer
You may also see this page in Bangla, Devanagari, Gujarati, Gurmukhi, Kannada, Malayalam, Oriya, Roman(Eng), Tamil, Telugu
Posted by: PRIYANKAR | January 25, 2010

ರಿಶ್ತಾ

ಅನಾಮಿಕಾ ಕೀ ಏಕ ಕವಿತಾ

 ರಿಶ್ತಾ

ವಹ ಬಿಲಕುಲ ಅನಜಾನ ಥೀ !
ಮೇರಾ ಉಸಸೇ ರಿಶ್ತಾ ಬಸ ಇತನಾ ಥಾ
ಕಿ ಹಮ ಏಕ ಪಂಸಾರೀ ಕೇ ಗ್ರಾಹಕ ಥೇ
ನಏ ಮುಹಲ್ಲೇ ಮೇಂ ।

 
ವಹ ಮೇರೇ ಪಹಲೇ ಸೇ ಬೈಠೀ ಥೀ
ಟೖಫೀ ಕೇ ಮರ್ತಬಾನ ಸೇ ಟಿಕಕರ
ಸ್ಟೂಲ ಕೇ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನ ಪರ ।

ಮುಝಸೇ ಭೀ ಜ್ಯಾದಾ ಥಕೀ ದೀಖತೀ ಥೀ ವಹ
ಫಿರ ಭೀ ವಹ ಹಂಸೀ !
ಉಸ ಹಂಸೀ ಕಾ ನ ತರ್ಕ ಥಾ
ನ ವ್ಯಾಕರಣ
ನ ಸೂತ್ರ
ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ !
ವಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಕೀ ಹಂಸೀ ಥೀ ।

 
ಉಸನೇ ಫಿರ ಹಾಥ ಭೀ ಬಬಢಾಯಾ
ಔರ ಮೇರೀ ಶಾಲ ಕಾ ಸಿರಾ ಉಠಾಕರ
ಉಸಕೇ ಸೂತ ಕಿಏ ಸೀಧೇ
ಜೋ ಬಸ ಕೀ ಕಿಸೀ ಕೀಲ ಸೇ ಲಗಕರ
ಭೃಕುಟಿ ಕೀ ತರಹ ಸಿಕುಡ ಗಏ ಥೇ ।

 
ಪಲ ಭರ ಕೋ ಲಗಾ, ಉಸಕೇ ಉನ ಝುಕೇ ಕಂಧೋಂ ಸೇ
ಮೇರೇ ಭನ್ನಾಏ ಹುಏ ಸಿರ ಕಾ
ಬೇಹದ ಪುರಾನಾ ಹೈ ಬಹನಾಪಾ ।

****

Posted by: PRIYANKAR | December 25, 2009

ತೂ ಅಪನಾ ಇತಿಹಾಸ ಕಹೇಗಾ ?

ठ??ानीप्रसाद मिश्र

ಭವಾನೀ ಭಾಈ ಕೀ ಏಕ ಕವಿತಾ

ತೂ ಅಪನಾ ಇತಿಹಾಸ ಕಹೇಗಾ ?

ಉದಯ-ಅಸ್ತ ಮೇಂ ಸುಖ ಕೀ ದುಃಖ ಕೀ
ಕಭೀ ಕಮಲ ನೇ ಬಾತ ನಹೀಂ ಕೀ
ಕಭೀ ಪತಿಂಗೇ ನೇ ರೋ-ರೋಕರ ಪೂರೀ
ಅಪನೀ ರಾತ ನಹೀಂ ಕೀ
ಕಭೀ ಸೂರ್ಯ ಕೇ ಆ ಜಾನೇ ಪರ
ತಾರೋಂ ನೇ ಕ್ಯಾ ಆಂಸೂ ಢಾಲೇ
ವಜ್ರಾಹತ ಹೋಕರ ಕ್ಯಾ ಬಾದಲ ನೇ
ಸುಖ ಕೀ ಬರಸಾತ ನಹೀಂ ಕೀ

ಫಿರ ಐಸಾ ಕ್ಯೋಂ ಹುಆ ಕಿ ಪಗಲೇ
ತೂ ಅಪನಾ ಪರಿಹಾಸ ಕರೇಗಾ
ತೂ ಅಪನೇ ಸುಖ ಕಾ ಯಾ ದುಃಖ ಕಾ
ಶಬ್ದೋಂ ಮೇಂ ಇತಿಹಾಸ ಕಹೇಗಾ ?

(೧೯೪೩)
****

Posted by: PRIYANKAR | November 26, 2009

ವಿಚಾರ ಆತೇ ಹೈಂ !

ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಏಕ ಛೋಟೀ ಕವಿತಾ

ವಿಚಾರ ಆತೇ ಹೈಂ

ವಿಚಾರ ಆತೇ ಹೈಂ –

ಲಿಖತೇ ಸಮಯ ನಹೀಂ

ಲಿಖತೇ ಸಮಯ ನಹೀಂ

ಬೋಝಾ ಢೋತೇ ವಕ್ತ ಪೀಠ ಪರ

ಸಿರ ಪರ ಉಠಾತೇ ಸಮಯ ಭಾರ

ಪರಿಶ್ರಮ ಕರತೇ ಸಮಯ

ಚಾಂದ ಉಗತಾ ಹೈ ವ

ಪಾನೀ ಮೇಂ ಝಲಮಲಾನೇ ಲಗತಾ ಹೈ

ಹೃದಯ ಕೇ ಪಾನೀ ಮೇಂ

ವಿಚಾರ ಆತೇ ಹೈಂ

ಲಿಖತೇ ಸಮಯ ನಹೀಂ

… ಪತ್ಥರ ಢೋತೇ ವಕ್ತ

ಪೀಠ ಪರ ಉಠಾತೇ ವಕ್ತ ಬೋಝ

ಸಾಂಪ ಮಾರತೇ ಸಮಯ ಪಿಛವಾಡೇ

ಬಚ್ಚೇ ಕೀ ನೇಕರ ಪಛೀಟತೇ ವಕ್ತ !!

ಪತ್ಥರ ಪಹಾಡ ಬನ ಜಾತೇ ಹೈಂ

ನಕ್ಶೇ ಬನತೇ ಹೈಂ ಭೌಗೋಲಿಕ

ಪೀಠ ಕಚ್ಛಪ ಬನ ಜಾತೀ ಹೈ

ಸಮಯ ಪೃಥ್ವೀ ಬನ ಜಾತಾ ಹೈ …

*****

ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಇಸ ಕವಿತಾ ಕಾ ಅಂಗ್ರೇಜೀ ಅನುವಾದ ದೇಖೇಂ :

Thoughts  Arrive

thoughts arrive
not while writing
while carrying load on back
while hauling weight over head
while toiling
moon rises and
shimmers on water
water of the heart

thoughts arrive
not while writing
…while carrying stone
while hauling load over back
while killing snake in the backyard
while washing a child’s knickers
stones become mountains
maps turn physical
backs turn into turtles
time becomes the earth…

*****

(English translation by Ghazala; courtesy : http://ghazala.wordpress.com)

ಮಾಲವೇ ಕೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮನೋಹರ ಮೈದಾನೋಂ ಮೇಂ ಸೇ ಘೂಮತೀ ಹುಈ ಕ್ಷಿಪ್ರಾ ಕೀ ರಕ್ತ-ಭವ್ಯ ಸಾಂಝೇಂ ಔರ ವಿವಿಧ-ರೂಪ ವೃಕ್ಷೋಂ ಕೋ ಛಾಯಾಏಂ ಮೇರೇ ಕಿಶೋರ ಕವಿ ಕೀ ಆದ್ಯ ಸೌನ್ದರ್ಯ-ಪ್ರೇರಣಾಏಂ ಥೀಂ। ಉಜ್ಜೈನ ನಗರ ಕೇ ಬಾಹರ ಕಾ ಯಹ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ನಿಸರ್ಗಲೋಕ ಉಸ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇ ಲಿಏ, ಜಿಸಕೀ ಮನೋರಚನಾ ಮೇಂ ರಂಗೀನ ಆವೇಗ ಹೀ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹೈ, ಅತ್ಯನ್ತ ಆತ್ಮೀಯ ಥಾ।

ಉಸ ಕೇ ಬಾದ ಇನ್ದೌರ ಮೇಂ ಪ್ರಥಮತಃ ಹೀ ಮುಝೇ ಅನುಭವ ಹುಆ ಕಿ ಯಹ ಸೌನ್ದರ್ಯ ಹೀ ಮೇರೇ ಕಾವ್ಯ ಕಾ ವಿಷಯ ಹೋ ಸಕತಾ ಹೈ। ಇಸ ಕೇ ಪಹಲೇ ಉಜ್ಜೈನ ಮೇಂ ಸ್ವ. ರಮಾಶಂಕರ ಶುಕ್ಲ ಕೇ ಸ್ಕೂಲ ಕೀ ಕವಿತಾಏಂ—ಜೋ ಮಾಖನಲಾಲ ಸ್ಕೂಲ ಕೀ ನಿಕಲೀ ಹುಈ ಶಾಖಾ ಥೀ- ಮುಝೇ ಪ್ರಭಾವಿತ ಕರತೀ ರಹೀಂ, ಜಿನಕೀ ವಿಶೇಷತಾ ಥೀ ಬಾತ ಕೋ ಸೀಧಾ ನ ರಖಕರ ಉಸೇ ಕೇವಲ ಸೂಚಿತ ಕರನಾ। ತರ್ಕ ಯಹ ಥಾ ಕಿ ವಹ ಅಧಿಕ ಪ್ರಬಲ ಹೋಕರ ಆತೀ ಹೈ। ಪರಿಣಾಮ ಯಹ ಥಾ ಕಿ ಅಭಿವ್ಯಂಜನಾ ಉಲಝೀ ಹುಈ ಪ್ರತೀತ ಹೋತೀ ಥೀ। ಕಾವ್ಯ ಕಾ ವಿಷಯ ಭೀ ಮೂಲತಃ ವಿರಹ-ಜನ್ಯ ಕರುಣಾ ಔರ ಜೀವನ-ದರ್ಶನ ಹೀ ಥಾ। ಮಿತ್ರ ಕಹತೇಂ ಹೈ ಕಿ ಉನಕಾ ಪ್ರಭಾವ ಮುಝ ಪರ ಸೇ ಅಬ ತಕ ನಹೀಂ ಗಯಾ ಹೈ। ಇನ್ದೌರ ಮೇಂ ಮಿತ್ರೋಂ ಕೇ ಸಹಯೋಗ ಔರ ಸಹಾಯತಾ ಸೇ ಮೈಂ ಅಪನೇ ಆನ್ತರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮೇಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಹುಆ ಔರ ಪುರಾನೀ ಉಲಝನ-ಭರೀ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಔರ ಅಮೂರ್ತ ಕರುಣಾ ಛೋಡ ಕರ ನವೀನ ಸೌನ್ದರ್ಯ-ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೇ ಪ್ರತಿ ಜಾಗರೂಕ ಹುಆ। ಯಹ ಮೇರೀ ಪ್ರಥಮ ಆತ್ಮಚೇತನಾ ಥೀ। ಉನ ದಿನೋಂ ಭೀ ಏಕ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ಥಾ। ಏಕ ಓರ ಹಿನ್ದೀ ಕಾ ಯಹ ನವೀನ ಸೌನ್ದರ್ಯ-ಕಾವ್ಯ ಥಾ, ತೋ ದೂಸರೀ ಓರ ಮೇರೇ ಬಾಲ-ಮನ ಪರ ಮರಾಠೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೇ ಅಧಿಕ ಮಾನವತಾಮಯ ಉಪನ್ಯಾಸ-ಲೋಕ ಕಾ ಭೀ ಸುಕುಮಾರ ಪರನ್ತು ತೀವ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಥಾ। ತೖಲ್ಸ್ತೖಯ ಕೇ ಮಾನವೀಯ ಸಮಸ್ಯಾ-ಸಮ್ಬನ್ಧೀ ಉಪನ್ಯಾಸ—ಯಾ ಮಹಾದೇವೀ ವರ್ಮಾ ? ಸಮಯ ಕಾ ಪ್ರಭಾವ ಕಹಿಏ ಯಾ ವಯ ಕೀ ಮಾಂಗ, ಯಾ ದೋನೋಂ, ಮೈಂನೇ ಹಿನ್ದೀ ಕೇ ಸೌನ್ದರ್ಯ-ಲೋಕ ಕೋ ಹೀ ಅಪನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಚುನಾ; ಔರ ಮನ ಕೀ ದೂಸರೀ ಮಾಂಗ ವೈಸೇ ಹೀ ಪೀಛೇ ರಹ ಗಯೀ ಜೈಸೇ ಅಪನೇ ಆತ್ಮೀಯ ರಾಹ ಮೇಂ ಪೀಛೇ ರಹ ಕರ ಭೀ ಸಾಥ ಚಲೇ ಚಲತೇ ಹೈಂ।

ಮೇರೇ ಬಾಲ-ಮನ ಕೀ ಪಹಲೀ ಭೂಖ ಸೌನ್ದರ್ಯ ಔರ ದೂಸರೀ ವಿಶ್ವ-ಮಾನವ ಕಾ ಸುಖ-ದುಃಖ—ಇನ ದೋನೋಂ ಕಾ ಸಂಘರ್ಷ ಮೇರೇ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಜೀವನ ಕೀ ಪಹಲೀ ಉಲಝನ ಥೀ। ಇಸ ಕಾ ಸ್ಪಷ್ಟ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಧಾನ ಮುಝೇ ಕಿಸೀ ಸೇ ನ ಮಿಲಾ। ಪರಿಣಾಮ ಥಾ ಕಿ ಇನ ಅನೇಕ ಆನ್ತರಿಕ ದ್ವನ್ದೋಂ ಕೇ ಕಾರಣ ಏಕ ಹೀ ಕಾವ್ಯ-ವಿಷಯ ನಹೀಂ ರಹ ಸಕಾ। ಜೀವನ ಕೇ ಏಕ ಹೀ ಬಾಜೂ ಕೋ ಲೇ ಕರ ಮೈಂ ಕೋಈ ಸರ್ವಾಶ್ಲೇಷೀ ದರ್ಶನ ಕೀ ಮೀನಾರ ಖಡೀ ನ ಕರ ಸಕಾ।ಸಾಥ ಹೀ ಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಕೇ ವಿಸ್ತಾರ ಕೇ ಕಾರಣ ಕಥಾ ಕೀ ಓರ ಮೇರೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬಢ ಗಯೀ।ಇಸ ಕಾ ದ್ವನ್ದ್ವ ಮನ ಮೇಂ ಪಹಲೇ ಸೇ ಹೀ ಥಾ। ಕಹಾನೀ ಲೇಖನ ಆರಮ್ಭ ಕರತೇ ಹೀ ಮುಝೇ ಅನುಭವ ಹುಆ ಕಿ ಕಥಾ-ತತ್ತ್ವ ಮೇರೇ ಉತನಾ ಹೀ ಸಮೀಪ ಹೈ ಜಿತನಾ ಕಾವ್ಯ। ಪರನ್ತು ಕಹಾನಿಯೋಂ ಮೇಂ ಬಹುತ ಹೀ ಥೋಡಾ ಲಿಖತಾ ಥಾ, ಅಬ ಭೀ ಕಮ ಲಿಖತಾ ಹೂಂ। ಪರಿಣಾಮತಃ ಕಾವ್ಯ ಕೋ ಮೈಂ ಉತನಾ ಹೀ ಸಮೀಪ ರಖನೇ ಲಗಾ ಜಿತನಾ ಕಿ ಸ್ಪನ್ದನ; ಇಸೀಲಿಏ ಕಾವ್ಯ ಕೋ ವ್ಯಾಪಕ ಕರನೇ ಕೀ, ಅಪನೀ ಜೀವನ-ಸೀಮಾ ಸೇ ಉಸ ಕೀ ಸೀಮಾ ಕೋ ಮಿಲಾ ದೇನೇ ಕೀ ಚಾಹ ದುನಿರ್ವಾರ ಹೋನೇ ಲಗೀ। ಔರ ಮೇರೇ ಕಾವ್ಯ ಕಾ ಪ್ರವಾಹ ಬದಲಾ।

ದೂಸರೀ ಓರ, ದಾರ್ಶನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಜೀವನ ಔರ ಜಗತ್ ಕೇ ದ್ವನ್ದ್ವ-ಜೀವನ ಕೇ ಆನ್ತರಿಕ ದ್ವನ್ದ್ವ—ಇನ ಸಬಕೋ ಸುಲಝಾನೇ ಕೀ, ಔರ ಏಕ ಅನುಭವ ಸಿದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತತ್ತ್ವ-ಪ್ರಣಾಲೀ ಅಥವಾ ಜೀವನ-ದರ್ಶನ ಆತ್ಮಸಾತ್ ಕರ ಲೇನೇ ಕೀ ದುರ್ದಮ ಪ್ಯಾಸ ಮನ ಮೇಂ ಹಮೇಶಾ ರಹಾ ಕರತೀ। ಆಗೇ ಚಲಕರ ಮೇರೀ ಕಾವ್ಯ ಕೀ ಗತಿ ಕೋ ನಿಶ್ಚಿತ ಕರನೇ ವಾಲಾ ಸಶಕ್ತ ಕಾರಣ ಯಹೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಥೀ। ಸನ್ 1935 ಮೇಂ ಕಾವ್ಯ ಆರಮ್ಭ ಕಿಯಾ ಥಾ, ಸನ್ 1936 ಸೇ 1938 ತಕ ಕಾವ್ಯ ಕೇ ಪೀಛೇ ಕಹಾನೀ ಚಲತೀ ರಹೀ। 1938 ಸೇ 1942 ತಕ ಕೇ ಪಾಂಚ ಸಾಲ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ಔರ ಬರ್ಗಸೋನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿವಾದ ಕೇ ವರ್ಷ ಥೇ। ಆನ್ತರಿಕ ವಿನಷ್ಟ ಶಾನ್ತಿ ಕೇ ಔರ ಶಾರೀರಿಕ ಧ್ವಂಸ ಕೇ ಇಸ ಸಮಯ ಮೇಂ ಮೇರಾ ವ್ಯಕ್ತಿವಾದ ಕವಚ ಕೀ ಭಾಂತಿ ಕಾಮ ಕರತಾ ಥಾ। ಬರ್ಗಸೋಂ ಕೀ ಸ್ವತನ್ತ್ರ ಕ್ರಿಯಮಾಣ ‘ಜೀವನ-ಶಕ್ತಿ’ (elan vital) ಕೇ ಪ್ರತಿ ಮೇರೀ ಆಸ್ಥಾ ಬಢ ಗಯೀ ಥೀ। ಪರಿಣಾಮತಃ ಕಾವ್ಯ ಔರ ಕಹಾನೀ ನಯೇ ರೂಪ ಪ್ರಾಪ್ತ ಕರತೇ ಹುಏ ಭೀ ಅಪನೇ ಹೀ ಆಸ-ಪಾಸ ಘೂಮತೇ ಥೇ, ಉನಕೀ ಗತಿ ಊರ್ಧ್ವಮುಖೀ ನ ಥೀ।ಸನ್ 1942 ಕೇ ಪ್ರಥಮ ಔರ ಅನ್ತಿಮ ಚರಣ ಮೇಂ ಏಕ ಐಸೀ ವಿರೋಧೀ ಶಕ್ತಿ ಕೇ ಸಮ್ಮುಖ ಆಯಾ, ಜಿಸ ಕೀ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಆಲೋಚನಾ ಸೇ ಮುಝೇ ಬಹುತ ಕುಛ ಸೀಖನಾ ಥಾ। ಸುಜಾಲಪುರ ಕೀ ಅರ್ಧ ನಾಗರಿಕ ರಮ್ಯ ಏಕ ಸ್ವರತಾ ಕೇ ವಾತಾವರಣ ಮೇಂ ಮೇರಾ ವಾತವರಣ ಭೀ ಜೋ ಮೇರೀ ಆನ್ತರಿಕ ಚೀಜ ಹೈ-ಪನಪತಾ ಥಾ। ಯಹಾಂ ಲಗಭಗ ಏಕ ಸಾಲ ಮೇಂ ಮೈಂ ನೇ ಜೋ ಪಾಂಚ ಸಾಲ ಕಾ ಪುರಾನಾ ಜಡತ್ವ ನಿಕಾಲನೇ ಮೇಂ ಸಫಲ-ಅಸಫಲ ಕೋಶಿಶ ಕೀ, ಇಸ ಉದ್ಯೋಗ ಕೇ ಲಿಏ ಪ್ರೇರಣಾ, ವಿವೇಕ ಔರ ಶಾನ್ತಿ ಮೈಂ ನೇ ಏಕ ಐಸೀ ಜಗಹ ಸೇ ಪಾಯೀ, ಜಿಸೇ ಪಹಲೇ ಮೈಂ ವಿರೋಧೀ ಶಕ್ತಿ ಮಾನತಾ ಥಾ।

ಕ್ರಮಶಃ ಮೇರಾ ಝುಕಾವ ಮಾರ್ಕ್ಸವಾದ ಕೀ ಓರ ಹುಆ। ಅಧಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಅಧಿಕ ಮೂರ್ತ ಔರ ಅಧಿಕ ತೇಜಸ್ವೀ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣ ಮುಝೇ ಪ್ರಾಪ್ತ ಹುಆ। ಶುಜಾಲಪುರ ಮೇಂ ಪಹಲೇ-ಪಹಲ ಮೈಂನೇ ಕಥಾತತ್ತ್ವ ಕೇ ಸಮ್ಬನ್ಧ ಮೇಂ ಆತ್ಮ-ವಿಶ್ವಾಸ ಪಾಯಾ। ದೂಸರೇ ಅಪನೇ ಕಾವ್ಯ ಕೀ ಅಸ್ಪಷ್ಟತಾ ಪರ ಮೇರೀ ದೃಷ್ಟಿ ಗಯೀ, ತೀಸರೇ ನಯೇ ವಿಕಾಸ ಪಥ ಕೀ ತಲಾಶ ಹುಈ।

ಯಹಾಂ ಯಹ ಸ್ವೀಕಾರ ಕರನೇ ಮೇಂ ಮುಝೇ ಸಂಕೋಚ ನಹೀಂ ಕೀ ಮೇರೀ ಹರ ವಿಕಾಸ-ಸ್ಥಿತಿ ಮೇಂ ಮುಝೇ ಘೋರ ಅಸನ್ತೋಷ ರಹಾ ಔರ ಹೈ। ಮಾನಸಿಕ ದ್ವನ್ದ್ವ ಮೇರೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮೇಂ ಬದ್ಧಮೂಲ ಹೈ। ಯಹ ಮೈಂ ನಿಕಟತಾ ಸೇ ಅನುಭವ ಕರತಾ ಆ ರಹಾ ಹೂಂ ಕಿ ಜಿಸ ಭೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮೇಂ ಮೈಂ ಹೂಂ ವಹ ಸ್ವಯಂ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈ, ಔರ ಉಸಕಾ ಠೀಕ-ಠೀಕ ಪ್ರಕಟೀಕರಣ ಭೀ ನಹೀಂ ಹೋ ರಹಾ ಹೈ। ಫಲತಃ ಗುಪ್ತ ಅಶಾನ್ತಿ ಮನ ಕೇ ಅನ್ದರ ಘರ ಕಿಯೇ ರಹತೀ ಹೈ।

ಲೇಖನ ಕೇ ವಿಷಯ ಮೇಂ :

ಮೈಂ ಕಲಾಕಾರ ಕೀ ‘ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗಾಮೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿ’ (ಮಾಇಗ್ರೇಶನ ಇಂಸ್ಟಿಕ್ಟ) ಪರ ಬಹುತ ಜೋರ ದೇತಾ ಹೂಂ। ಆಜ ಕೇ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ, ಉಲಝನ ಸೇ ಭರೇ ರಂಗ-ಬಿರಂಗೇ ಜೀವನ ಕೋ ಯದಿ ದೇಖನಾ ಹೈ, ತೋ ಅಪನೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸೇ ಏಕ ಬಾರ ತೋ ಉಡಕರ ಬಾಹರ ಜಾನಾ ಹೀ ಹೋಗಾ। ಬಿನಾ ಉಸಕೇ, ಇಸ ವಿಶಾಲ ಜೀವನ-ಸಮುದ್ರ ಕೀ ಪರಿಸೀಮಾ, ಉಸ ಕೇ ತಟ-ಪ್ರದೇಶೋಂ ಕೇ ಭೂ-ಖಣ್ಡ, ಆಂಖೋಂ ಸೇ ಓಟ ಹೀ ರಹ ಜಾಯೇಂಗೇ। ಕಲಾ ಕಾ ಕೇನ್ದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೈ, ಪರ ಉಸೀ ಕೇನ್ದ್ರ ಕೋ ಅಬ ದಿಶಾವ್ಯಾಪೀ ಕರನೇ ಕೀ ಆವಶ್ಯಕತಾ ಹೈ। ಫಿರ ಯುಗಸನ್ಧಿ-ಕಾಲ ಮೇಂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತಾ ಉತ್ಪನ್ನ ಹೋತೇ ಹೈಂ, ಕಲಾಕಾರ ನಹೀ, ಇಸ ಧಾರಣಾ ಕೋ ವಾಸ್ತವಿಕತಾ ಕೇ ದ್ವಾರಾ ಗಲತ ಸಾಬಿತ ಕರನಾ ಹೀ ಪಡೇಗಾ।

ಮೇರೀ ಕವಿತಾಓಂ ಕೇ ಪ್ರಾನ್ತ-ಪರಿವರ್ತನ ಕಾ ಕಾರಣ ಹೈ ಯಹೀ ಆನ್ತರಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸಾ। ಪರನ್ತು ಇಸ ಜಿಜ್ಞಾಸು-ವೃತ್ತಿ ಕಾ ವಾಸ್ತವ (ಓಬ್ಜೇಕ್ಟಿವ) ರೂಪ ಅಭೀ ತಕ ಕಲಾ ಮೇಂ ನಹೀಂ ಪಾ ಸಕಾ ಹೂಂ। ಅನುಭವ ಕರ ರಹಾ ಹೂಂ ಕಿ ವಹ ಉಪನ್ಯಾಸ ದ್ವಾರಾ ಹೀ ಪ್ರಾಪ್ತ ಹೋ ಸಕೇಗಾ। ವೈಸೇ ಕಾವ್ಯ ಮೇಂ ಜೀವನ ಕೇ ಚಿತ್ರ ಕೀ—ಯಥಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ‘ಟಾಇಪ’ ಕೀ—ಉದ್ಭಾವನ ಕೀ, ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಶಬ್ದ-ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಕವಿತಾ ಹೋ ಸಕತೀ ಹೈ। ಇನ್ಹೀಂ ಕೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮೈಂ ಕರನಾ ಚಾಹತಾ ಹೂಂ। ಪುರಾನೀ ಪರಮ್ಪರಾ ಬಿಲಕುಲ ಛೂಟತೀ ನಹೀಂ ಹೈ, ಪರ ವಹ ಪರಮ್ಪರಾ ಹೈ ಮೇರೀ ಹೀ ಔರ ಉಸ ಕಾ ಪ್ರಸಾರ ಅವಶ್ಯ ಹೋನಾ ಚಾಹಿಏ।

ಜೀವನ ಕೇ ಇಸ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಕಾಸ-ಸ್ರೋತ ಕೋ ದೇಖನೇ ಕೇ ಲಿಏ ಇನ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಕಾವ್ಯ-ರೂಪೋಂ ಕೋ, ಯಹಾಂ ತಕ ಕೀ ನಾಟ್ಯ-ತತ್ತ್ವ ಕೋ, ಕವಿತಾ ಮೇಂ ಸ್ಥಾನ ದೇನೇ ಕೀ ಆವಶ್ಯಕತಾ ಹೈ। ಮೈಂ ಚಾಹತಾ ಹೂಂ ಕಿ ಇಸೀ ದಿಶಾ ಮೇಂ ಮೇರೇ ಪ್ರಯೋಗ ಹೋಂ।

ಮೇರೀ ಯೇ ಕವಿತಾಏಂ ಅಪನಾ ಪಥ ಢೂಂಢನೇ ವಾಲೇ ಬೇಚೈನ ಮನ ಕೀ ಹೀ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಹೈಂ। ಉನಕಾ ಸತ್ಯ ಔರ ಮೂಲ್ಯ ಉಸೀ ಜೀವನ-ಸ್ಥಿತಿ ಮೇಂ ಛಛಿಪಾ ಹೈ।

***

ದೂರ ತಾರಾ

ತೀವ್ರ – ಗತಿ
ಅತಿ ದೂರ ತಾರಾ
ವಹ ಹಮಾರಾ ಶೂನ್ಯ ಕೇ ವಿಸ್ತಾರ ನೀಲೇ ಮೇಂ ಚಲಾ ಹೈ !

ಔರ ನೀಚೇ ಲೋಗ ಉಸ ಕೋ ದೇಖತೇ ಹೈಂ, ನಾಪತೇ ಹೈಂ ಗತಿ, ಉದಯ ಔ’ ಅಸ್ತ ಕಾ ಇತಿಹಾಸ !
ಕಿಂತು ಇತನೀ ದೀರ್ಘ ದೂರೀ
ಶೂನ್ಯ ಕೇ ಉಸ ಕುಛ-ನ-ಹೋನೇ ಸೇ ಬನಾ ಜೋ ನೀಲ ಕಾ ಆಕಾಶ
ವಹ ಏಕ ಉತ್ತರ
ದೂರಬೀನೋಂ ಕೀ ಸತತ ಆಲೋಚನಾಓಂ ಕೋ
ನಯನ-ಆವರ್ತ ಕೇ ಸೀಮಿತ ನಿದರ್ಶನ ಯಾ ಕಿ ದರ್ಶನ-ಯತ್ನ ಕೋ !
ವೇ ನಾಪನೇ ವಾಲೇ ಲಿಖೇಂ ಉಸ ಕೇ ಉದಯ ಔ’ ಅಸ್ತ ಕಿ ಗಾಥಾ
ಸದಾ ಹೀ ಗ್ರಹಣ ಕಾ ವಿವರಣ !
ಕಿಂತು ವಹ ತೋ ಚಲಾ ಜಾತಾ
ವ್ಯೋಮ ಕಾ ರಾಹೀ
ಭಲೇ ಹೀ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇ ಬಾಹರ ರಹೇ- ಉಸ ಕಾ ವಿಪಥ ಹೀ ಬನಾ ಜಾತಾ !

ಔರ ಜಾನೇ ಕ್ಯೋಂ, ಮುಝೇ ಲಗತಾ ಕಿ ಐಸಾ ಹೀ ಅಕೇಲಾ ನೀಲ ತಾರಾ
ತೀವ್ರ -ಗತಿ
ಜೋ ಶೂನ್ಯ ಮೇ ನಿಸ್ಸಂಗ
ಜಿಸ ಕಾ ಪಥ ವಿರಾಟ-
ವಹ ಛಿಪಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉರ ಮೇಂ
ಪ್ರತಿ ಹ್ರದಯ ಕೇ ಕಲ್ಮಷೋಂ ಕೇ ಬಾದ ಭೀ ಹೈ ಶೂನ್ಯ ನೀಲಾಕಾಶ !
ಉಸಮೇಂ ಭಾಗತಾ ಹೈ ಏಕ ತಾರಾ
ಜೋ ಕಿ ಅಪನೇ ಹೀ ಪ್ರಗತಿ ಪಥ ಕಾ ಸಹಾರಾ
ಜೋ ಕಿ ಅಪನಾ ಹೀ ಸ್ವಯಂ ಬನ ಚಲಾ ಚಿತ್ರ
ಭೀತಿಹೀನ ವಿರಾಟ-ಪುತ್ರ !
ಇಸಲಿಏ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮನು ಕೇ ಪುತ್ರ ಪರ ವಿಶ್ವಾಸ ಕರನಾ ಚಾಹತಾ ಹೂಂ !

*****

ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಯಹ ಕವಿತಾ ಅಜ್ಞೇಯ ದ್ವಾರಾ ಸಂಪಾದಿತ ತಾರಸಪ್ತಕ(1943) ಮೇಂ ಸಂಕಲಿತ ಹೈ .

ದಿಮಾಗೀ ಗುಹಾನ್ಧಕಾರ ಕಾ ಓರಾಂಗಉಟಾಂಗ

ಸ್ವಪ್ನ ಕೇ ಭೀತರ ಸ್ವಪ್ನ,
ವಿಚಾರಧಾರಾ ಕೇ ಭೀತರ ಔರ
ಏಕ ಅನ್ಯ
ಸಘನ ವಿಚಾರಧಾರಾ ಪ್ರಚ್ಛನ!!
ಕಥ್ಯ ಕೇ ಭೀತರ ಏಕ ಅನುರೋಧೀ
ವಿರುದ್ಧ ವಿಪರೀತ,
ನೇಪಥ್ಯ ಸಂಗೀತ!!
ಮಸ್ತಿಷ್ಕ ಕೇ ಭೀತರ ಏಕ ಮಸ್ತಿಷ್ಕ
ಉಸಕೇ ಭೀ ಅನ್ದರ ಏಕ ಔರ ಕಕ್ಷ
ಕಕ್ಷ ಕೇ ಭೀತರ

ಏಕ ಗುಪ್ತ ಪ್ರಕೋಷ್ಠ ಔರ

ಕೋಠೇ ಕೇ ಸಾಂವಲೇ ಗುಹಾನ್ಧಕಾರ ಮೇಂ
ಮಜಬೂತ…ಸನ್ದೂಕ
ದೃಢ, ಭಾರೀ-ಭರಕಮ
ಔರ ಉಸ ಸನ್ದೂಕ ಭೀತರ ಕೋಈ ಬನ್ದ ಹೈ
ಯಕ್ಷ
ಯಾ ಕಿ ಓರಾಂಗಉಟಾಂಗ ಹಾಯ
ಅರೇ! ಡರ ಯಹ ಹೈ…
ನ ಓರಾಂಗ…ಉಟಾಂಗ ಕಹೀಂ ಛೂಟ ಜಾಯ,
ಕಹೀಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ನ ಯಕ್ಷ ಹೋ।
ಕರೀನೇ ಸೇ ಸಜೇ ಹುಏ ಸಂಸ್ಕೃತ…ಪ್ರಭಾಮಯ
ಅಧ್ಯಯನ-ಗೃಹ ಮೇಂ
ಬಹಸ ಉಠ ಖಡೀ ಜಬ ಹೋತೀ ಹೈ–
ವಿವಾದ ಮೇಂ ಹಿಸ್ಸಾ ಲೇತಾ ಹುಆ ಮೈಂ
ಸುನತಾ ಹೂಂ ಧ್ಯಾಾನ ಸೇ
ಅಪನೇ ಹೀ ಶಬ್ದೋಂ ಕಾ ನಾದ, ಪ್ರವಾಹ ಔರ
ಪಾತಾ ಹೂಂ ಅಕ್ಸಮಾತ್
ಸ್ವಯಂ ಕೇ ಸ್ವರ ಮೇಂ
ಓರಾಂಗಉಟಾಂಗ ಕೀ ಬೌಖಲಾತೀ ಹುಂಕೃತಿ ಧ್ವನಿಯಾಂ
ಏಕಾಏಕ ಭಯಭೀತ
ಪಾತಾ ಹೂಂ ಪಸೀನೇ ಸೇ ಸಿಂಚಿತ
ಅಪನಾ ಯಹ ನಗ್ನ ಮನ!
ಹಾಯ-ಹಾಯ ಔಱ ನ ಜಾನ ಲೇ
ಕಿ ನಗ್ನ ಔರ ವಿದ್ರೂಪ
ಅಸತ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಕಾ ಪ್ರತಿರೂಪ
ಪ್ರಾಕೃತ ಔರಾಂಗ…ಉಟಾಂಗ ಯಹ
ಮುಝಮೇಂ ಛಿಪಾ ಹುಆ ಹೈ।

ಸ್ವಯಂ ಕೀ ಗ್ರೀವಾ ಪರ
ಫೇರತಾ ಹೂಂ ಹಾಥ ಕಿ
ಕರತಾ ಹೂಂ ಮಹಸೂಸ
ಏಕಾಏಕ ಗರದನ ಪರ ಉಗೀ ಹುಈ
ಸಘನ ಅಯಾಲ ಔರ
ಶಬ್ದೋಂ ಪರ ಉಗೇ ಹುಏ ಬಾಲ ತಥಾ
ವಾಕ್ಯೋಂ ಮೇಂ ಓರಾಂಗ…ಉಟಾಂಗ ಕೇ

ಬಢೇ ಹುಏ ನಾಖೂನ!!

ದೀಖತೀ ಹೈ ಸಹಸಾ
ಅಪನೀ ಹೀ ಗುಚ್ಛೇದಾರ ಮೂಂಛ

ಜೋ ಕಿ ಬನತೀ ಹೈ ಕವಿತಾ

ಅಪನೇ ಹೀ ಬಡೇ-ಬಡೇ ದಾಂತ
ಜೋ ಕಿ ಬನತೇ ಹೈ ತರ್ಕ ಔರ
ದೀಖತಾ ಹೈ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ
ಬೌನಾ ಯಹ ಭಾಲ ಔರ

ಝುಕಾ ಹುಆ ಮಾಥಾ

ಜಾತಾ ಹೂಂ ಚೌಂಕ ಮೈಂ ನಿಜ ಸೇ
ಅಪನೀ ಹೀ ಬಾಲದಾರ ಸಜ ಸೇ

ಕಪಾಲ ಕೀ ಧಜ ಸೇ।

ಔರ, ಮೈಂ ವಿದ್ರೂಪ ವೇದನಾ ಸೇ ಗ್ರಸ್ತ ಹೋ
ಕರತಾ ಹೂಂ ಧಡ ಸೇ ಬನ್ದ
ವಹ ಸನ್ದೂಕ
ಕರತಾ ಹೂಂ ಮಹಸೂಸ
ಹಾಥ ಮೇಂ ಪಿಸ್ತೌಲ ಬನ್ದೂಕ!!
ಅಗರ ಕಹೀಂ ಪೇಟೀ ವಹ ಖುಲ ಜಾಏ,
ಓರಾಂಗಉಟಾಂಗ ಯದಿ ಉಸಮೇಂ ಸೇ ಉಠ ಪಡೇ,
ಧಾಂಯ ಧಾಂಯ ಗೋಲೀ ದಾಗೀ ಜಾಏಗೀ।
ರಕ್ತಾಲ…ಫೈಲಾ ಹುಆ ಸಬ ಓರ
ಓರಾಂಗಉಟಾಂಗ ಕಾ ಲಾಲ-ಲಾಲ
ಖೂನ, ತತ್ಕಾಲ…
ತಾಲಾ ಲಗಾ ದೇತಾ ಹೂಂ ಮೇಂ ಪೇಟೀ ಕಾ
ಬನ್ದ ಹೈ ಸನ್ದೂಕ!!
ಅಬ ಇಸ ಪ್ರಕೋಷ್ಠ ಕೇ ಬಾಹಸ ಆ
ಅನೇಕ ಕಮರೋಂ ಕೋ ಪಾರ ಕರತಾ ಹುಆ
ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಭಾಮಯ ಅಧ್ಯಯನ-ಗೃಹ ಮೇಂ
ಅದೃಶ್ಯ ರೂಪ ಸೇ ಪ್ರವೇಶ ಕರ
ಚಲೀ ಹುಈ ಬಹಸ ಮೇಂ ಭಾಗ ಲೇ ರಹಾ ಹೂಂ!!
ಸೋಚತಾ ಹೂಂ–ವಿವಾದ ಮೇಂ ಗ್ರಸ್ತ ಕಈಂ ಲೋಗ

ಕಈಂ ತಲ

ಸತ್ಯ ಕೇ ಬಹಾನೇ
ಸ್ವಯಂ ಕೋ ಚಾಹತೇ ಹೈ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತ ಕರನಾ।
ಅಹಂ ಕೋ, ತಥ್ಯ ಕೇ ಬಹಾನೇ।
ಮೇರೀ ಜೀಭ ಏಕಾಏಕ ತಾಲ ಸೇ ಚಿಪಕತೀ
ಅಕ??ಆರಯುಕ್ತ-ಸೀ ಹೋತೀ ಹೈ
ಔರ ಮೇರೀ ಆಂಖೇಂ ಉನ ಬಹಸ ಕರನೇವಾಲೋಂ ಕೇ
ಕಪಡೋಂ ಮೇಂ ಛಿಪೀ ಹುಈ
ಸಘನ ರಹಸ್ಯಮಯ ಲಮ್ಬೀ ಪೂಂಛ ದೇಖತೀ!!
ಔರ ಮೈಂ ಸೋಚತಾ ಹೂಂ…
ಕೈಸೇ ಸತ್ಯ ಹೈಂ–
ಢಾಂಕ ರಖನಾ ಚಾಹತೇ ಹೈಂ ಬಡೇ-ಬಡೇ

ನಾಖೂನ!!

ಕಿಸಕೇ ಲಿಏ ಹೈಂ ವೇ ಬಾಘನಖ!!
ಕೌನ ಅಭಾಗಾ ವಹ!!

***

’ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ’ ಔರ ’ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ’ ವೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕವಿತಾಏಂ ಹೈಂ ಜಿನಸೇ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಕವಿತಾ ಔರ ಉನಕೀ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಕುಬೇರನಾಥ ರಾಯ ನೇ ಲಿಖಾ ಹೈ,ಜೈಸೇ ’ಟಿಣ್ಟರ್ನ ಐಬೀ’ ಔರ ’ಇಮ್ಮೖರ್ಟಲಿಟೀ ಓಡ’ ಕೋ ಪಢಕರ ವರ್ಡ್ಸವರ್ಥ ಕೋ ಯಾ ’ರಾಮ ಕೀ ಶಕ್ತಿಪೂಜಾ’ ,’ಬಾದಲ ರಾಗ’ ಔರ ’ವನವೇಲಾ’ ಕೋ ಪಢ ಕರ ನಿರಾಲಾ ಕೋ ಪಹಚಾನಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ… ವೈಸೇ ಹೀ ಇನ ದೋ ಕವಿತಾಓಂ ಕೋ ಪಢ ಕರ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೇ ಕವಿ-ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಪಢೇಂ ಕವಿತಾ ’ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ’  ಕಾ ಪಹಲಾ ಭಾಗ :

 

 ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ / 1

 

ಜಿನ್ದಗೀ ಕೇ…

ಕಮರೋಂ ಮೇಂ ಅಂಧೇರೇ
ಲಗಾತಾ ಹೈ ಚಕ್ಕರ
ಕೋಈ ಏಕ ಲಗಾತಾರ;

ಆವಾಜ ಪೈರೋಂ ಕೀ ದೇತೀ ಹೈ ಸುನಾಈ
ಬಾರ-ಬಾರ….ಬಾರ-ಬಾರ,
ವಹ ನಹೀಂ ದೀಖತಾ… ನಹೀಂ ಹೀ ದೀಖತಾ,
ಕಿನ್ತು ವಹ ರಹಾ ಘೂಮ
ತಿಲಸ್ಮೀ ಖೋಹ ಮೇಂ ಗಿರಫ್ತಾರ ಕೋಈ ಏಕ,
ಭೀತ-ಪಾರ ಆತೀ ಹುಈ ಪಾಸ ಸೇ,
ಗಹನ ರಹಸ್ಯಮಯ ಅನ್ಧಕಾರ ಧ್ವನಿ-ಸಾ

ಅಸ್ತಿತ್ವ ಜನಾತಾ
ಅನಿವಾರ ಕೋಈ ಏಕ,

ಔರ ಮೇರೇ ಹೃದಯ ಕೀ ಧಕ್-ಧಕ್
ಪೂಛತೀ ಹೈ–ವಹ ಕೌನ
ಸುನಾಈ ಜೋ ದೇತಾ, ಪರ ನಹೀಂ ದೇತಾ ದಿಖಾಈ !
ಇತನೇ ಮೇಂ ಅಕಸ್ಮಾತ ಗಿರತೇ ಹೈಂ ಭೀತರ ಸೇ
ಫೂಲೇ ಹುಏ ಪಲಸ್ತರ,
ಖಿರತೀ ಹೈ ಚೂನೇ-ಭರೀ ರೇತ
ಖಿಸಕತೀ ಹೈಂ ಪಪಡಿಯಾಂ ಇಸ ತರಹ–
ಖುದ-ಬ-ಖುದ
ಕೋಈ ಬಡಾ ಚೇಹರಾ ಬನ ಜಾತಾ ಹೈ,
ಸ್ವಯಮಪಿ
ಮುಖ ಬನ ಜಾತಾ ಹೈ ದಿವಾಲ ಪರ,
ನುಕೀಲೀ ನಾಕ ಔರ
ಭವ್ಯ ಲಲಾಟ ಹೈ,
ದೃಢ ಹನು
ಕೋಈ ಅನಜಾನೀ ಅನ-ಪಹಚಾನೀ ಆಕೃತಿ।
ಕೌನ ವಹ ದಿಖಾಈ ಜೋ ದೇತಾ, ಪರ
ನಹೀಂ ಜಾನಾ ಜಾತಾ ಹೈ !!
ಕೌನ ಮನು ?

ಬಾಹರ ಶಹರ ಕೇ, ಪಹಾಡೀ ಕೇ ಉಸ ಪಾರ, ತಾಲಾಬ…
ಅಂಧೇರಾ ಸಬ ಓರ,
ನಿಸ್ತಬ್ಧ ಜಲ,
ಪರ, ಭೀತರ ಸೇ ಉಭರತೀ ಹೈ ಸಹಸಾ
ಸಲಿಲ ಕೇ ತಮ-ಶ್ಯಾಮ ಶೀಶೇ ಮೇಂ ಕೋಈ ಶ್ವೇತ ಆಕೃತಿ
ಕುಹರೀಲಾ ಕೋಈ ಬಡಾ ಚೇಹರಾ ಫೈಲ ಜಾತಾ ಹೈ
ಔರ ಮುಸಕಾತಾ ಹೈ,
ಪಹಚಾನ ಬತಾತಾ ಹೈ,
ಕಿನ್ತು, ಮೈಂ ಹತಪ್ರಭ,
ನಹೀಂ ವಹ ಸಮಝ ಮೇಂ ಆತಾ।

ಅರೇ ! ಅರೇ !!
ತಾಲಾಬ ಕೇ ಆಸ-ಪಾಸ ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ ವನ-ವೃಕ್ಷ
ಚಮಕ-ಚಮಕ ಉಠತೇ ಹೈಂ ಹರೇ-ಹರೇ ಅಚಾನಕ
ವೃಕ್ಷೋಂ ಕೇ ಶೀಶೇ ಪರ ನಾಚ-ನಾಚ ಉಠತೀ ಹೈಂ ಬಿಜಲಿಯಾಂ,
ಶಾಖಾಏಂ, ಡಾಲಿಯಾಂ ಝೂಮಕರ ಝಪಟಕರ
ಚೀಖ, ಏಕ ದೂಸರೇ ಪರ ಪಟಕತೀ ಹೈಂ ಸಿರ ಕಿ ಅಕಸ್ಮಾತ್–
ವೃಕ್ಷೋಂ ಕೇ ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ ಛಿಪೀ ಹುಈ ಕಿಸೀ ಏಕ
ತಿಲಸ್ಮೀ ಖೋಹ ಕಾ ಶಿಲಾ-ದ್ವಾರ
ಖುಲತಾ ಹೈ ಧಡ ಸೇ
……………………
ಘುಸತೀ ಹೈ ಲಾಲ-ಲಾಲ ಮಶಾಲ ಅಜೀಬ-ಸೀ
ಅನ್ತರಾಲ-ವಿವರ ಕೇ ತಮ ಮೇಂ
ಲಾಲ-ಲಾಲ ಕುಹರಾ,
ಕುಹರೇ ಮೇಂ, ಸಾಮನೇ, ರಕ್ತಾಲೋಕ-ಸ್ನಾತ ಪುರುಷ ಏಕ,
ರಹಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ !!

ತೇಜೋ ಪ್ರಭಾಮಯ ಉಸಕಾ ಲಲಾಟ ದೇಖ
ಮೇರೇ ಅಂಗ-ಅಂಗ ಮೇಂ ಅಜೀಬ ಏಕ ಥರಥರ
ಗೌರವರ್ಣ, ದೀಪ್ತ-ದೃಗ, ಸೌಮ್ಯ-ಮುಖ
ಸಮ್ಭಾವಿತ ಸ್ನೇಹ-ಸಾ ಪ್ರಿಯ-ರೂಪ ದೇಖಕರ
ವಿಲಕ್ಷಣ ಶಂಕಾ,
ಭವ್ಯ ಆಜಾನುಭುಜ ದೇಖತೇ ಹೀ ಸಾಕ್ಷಾತ್
ಗಹನ ಏಕ ಸಂದೇಹ।

ವಹ ರಹಸ್ಯಮಯ ವ್ಯಕ್ತಿ
ಅಬ ತಕ ನ ಪಾಯೀ ಗಯೀ ಮೇರೀ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಹೈ
ಪೂರ್ಣ ಅವಸ್ಥಾ ವಹ
ನಿಜ-ಸಮ್ಭಾವನಾಓಂ, ನಿಹಿತ ಪ್ರಭಾವೋಂ, ಪ್ರತಿಮಾಓಂ ಕೀ,
ಮೇರೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಾ ಆವಿರ್ಭಾವ,
ಹೃದಯ ಮೇಂ ರಿಸ ರಹೇ ಜ್ಞಾನ ಕಾ ತನಾವ ವಹ,
ಆತ್ಮಾ ಕೀ ಪ್ರತಿಮಾ।
ಪ್ರಶ್ನ ಥೇ ಗಮ್ಭೀರ, ಶಾಯದ ಖತರನಾಕ ಭೀ,
ಇಸೀ ಲಿಏ ಬಾಹರ ಕೇ ಗುಂಜಾನ
ಜಂಗಲೋಂ ಸೇ ಆತೀ ಹುಈ ಹವಾ ನೇ
ಫೂಂಕ ಮಾರ ಏಕಾಏಕ ಮಶಾಲ ಹೀ ಬುಝಾ ದೀ-
ಕಿ ಮುಝಕೋ ಯೋಂ ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ ಪಕಡಕರ
ಮೌತ ಕೀ ಸಜಾ ದೀ !

ಕಿಸೀ ಕಾಲೇ ಡೈಶ ಕೀ ಘನೀ ಕಾಲೀ ಪಟ್ಟೀ ಹೀ
ಆಂಖೋಂ ಮೇಂ ಬಂಧ ಗಯೀ,
ಕಿಸೀ ಖಡೀ ಪಾಈ ಕೀ ಸೂಲೀ ಪರ ಮೈಂ ಟಾಂಗ ದಿಯಾ ಗಯಾ,
ಕಿಸೀ ಶೂನ್ಯ ಬಿನ್ದು ಕೇ ಅಂಧಿಯಾರೇ ಖಡ್ಡೇ ಮೇಂ

ಗಿರಾ ದಿಯಾ ಗಯಾ ಮೈಂ
ಅಚೇತನ ಸ್ಥಿತಿ ಮೇಂ !

***

’ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ’ ಔರ ’ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ’ ವೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕವಿತಾಏಂ ಹೈಂ ಜಿನಸೇ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಕವಿತಾ ಔರ ಉನಕೀ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಕುಬೇರನಾಥ ರಾಯ ನೇ ಲಿಖಾ ಹೈ,ಜೈಸೇ ’ಟಿಣ್ಟರ್ನ ಐಬೀ’ ಔರ ’ಇಮ್ಮೖರ್ಟಲಿಟೀ ಓಡ’ ಕೋ ಪಢಕರ ವರ್ಡ್ಸವರ್ಥ ಕೋ ಯಾ ’ರಾಮ ಕೀ ಶಕ್ತಿಪೂಜಾ’ ,’ಬಾದಲ ರಾಗ’ ಔರ ’ವನವೇಲಾ’ ಕೋ ಪಢ ಕರ ನಿರಾಲಾ ಕೋ ಪಹಚಾನಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ… ವೈಸೇ ಹೀ ಇನ ದೋ ಕವಿತಾಓಂ ಕೋ ಪಢ ಕರ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೇ ಕವಿ-ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಪಢೇಂ ಕವಿತಾ  ’ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ’  :

 

ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ

ಶಹರ ಕೇ ಉಸ ಓರ ಖಂಡಹರ ಕೀ ತರಫ
ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಸೂನೀ ಬಾವಡೀ
ಕೇ ಭೀತರೀ
ಠಣ್ಡೇ ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ
ಬಸೀ ಗಹರಾಇಯಾಂ ಜಲ ಕೀ…
ಸೀಢಿಯಾಂ ಡೂಬೀ ಅನೇಕೋಂ
ಉಸ ಪುರಾನೇ ಘಿರೇ ಪಾನೀ ಮೇಂ…
ಸಮಝ ಮೇಂ ಆ ನ ಸಕತಾ ಹೋ
ಕಿ ಜೈಸೇ ಬಾತ ಕಾ ಆಧಾರ
ಲೇಕಿನ ಬಾತ ಗಹರೀ ಹೋ।

ಬಾವಡೀ ಕೋ ಘೇರ
ಡಾಲೇಂ ಖೂಬ ಉಲಝೀ ಹೈಂ,
ಖಡೇ ಹೈಂ ಮೌನ ಔದುಮ್ಬರ।
ವ ಶಾಖೋಂ ಪರ
ಲಟಕತೇ ಘುಗ್ಘುಓಂ ಕೇ ಘೋಂಸಲೇ ಪರಿಿತ್ಯಕ್ತ ಭೂರೇ ಗೋಲ।
ವಿದ್ಯುತ ಶತ ಪುಣ್ಯೋಂ ಕಾ ಆಭಾಸ
ಜಂಗಲೀ ಹರೀ ಕಚ್ಚೀ ಗಂಧ ಮೇಂ ಬಸಕರ
ಹವಾ ಮೇಂ ತೈರ
ಬನತಾ ಹೈ ಗಹನ ಸಂದೇಹ
ಅನಜಾನೀ ಕಿಸೀ ಬೀತೀ ಹುಈ ಉಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕಾ ಜೋ ಕಿ
ದಿಲ ಮೇಂ ಏಕ ಖಟಕೇ ಸೀ ಲಗೀ ರಹತೀ।

ಬಾವಡೀ ಕೀ ಇನ ಮುಂಡೇರೋಂ ಪರ
ಮನೋಹರ ಹರೀ ಕುಹನೀ ಟೇಕ
ಬೈಠೀ ಹೈ ಟಗರ
ಲೇ ಪುಷ್ಪ ತಾರೇ-ಶ್ವೇತ

ಉಸಕೇ ಪಾಸ
ಲಾಲ ಫೂಲೋಂ ಕಾ ಲಹಕತಾ ಝೌಂರ–
ಮೇರೀ ವಹ ಕನ್ಹೇರ…
ವಹ ಬುಲಾತೀ ಏಕ ಖತರೇ ಕೀ ತರಫ ಜಿಸ ಓರ
ಅಂಧಿಯಾರಾ ಖುಲಾ ಮುಂಹ ಬಾವಡೀ ಕಾ
ಶೂನ್ಯ ಅಮ್ಬರ ತಾಕತಾ ಹೈ।

ಬಾವಡೀ ಕೀ ಉನ ಗಹರಾಇಯೋಂ ಮೇಂ ಶೂನ್ಯ
ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಏಕ ಪೈಠಾ ಹೈ,
ವ ಭೀತರ ಸೇ ಉಮಡತೀ ಗೂಂಜ ಕೀ ಭೀ ಗೂಂಜ,
ಹಡಬಡಾಹಟ ಶಬ್ದ ಪಾಗಲ ಸೇ।
ಗಹನ ಅನುಮಾನಿತಾ
ತನ ಕೀ ಮಲಿನತಾ
ದೂರ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಏ ಪ್ರತಿಪಲ
ಪಾಪ ಛಾಯಾ ದೂರ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಏ, ದಿನ-ರಾತ
ಸ್ವಚ್ಛ ಕರನೇ–
ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ
ಘಿಸ ರಹಾ ಹೈ ದೇಹ
ಹಾಥ ಕೇ ಪಂಜೇ ಬರಾಬರ,
ಬಾಂಹ-ಛಾತೀ-ಮುಂಹ ಛಪಾಛಪ
ಖೂಬ ಕರತೇ ಸಾಫ,
ಫಿರ ಭೀ ಮೈಲ
ಫಿರ ಭೀ ಮೈಲ!!

ಔರ… ಹೋಠೋಂ ಸೇ
ಅನೋಖಾ ಸ್ತೋತ್ರ ಕೋಈ ಕ್ರುದ್ಧ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ,
ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗಾಲಿಯೋಂ ಕಾ ಜ್ವಾರ,
ಮಸ್ತಕ ಕೀ ಲಕೀರೇಂ
ಬುನ ರಹೀಂ
ಆಲೋಚನಾಓಂ ಕೇ ಚಮಕತೇ ತಾರ!!
ಉಸ ಅಖಣ್ಡ ಸ್ನಾನ ಕಾ ಪಾಗಲ ಪ್ರವಾಹ….
ಪ್ರಾಣ ಮೇಂ ಸಂವೇದನಾ ಹೈ ಸ್ಯಾಹ!!

ಕಿನ್ತು, ಗಹರೀ ಬಾವಡೀ
ಕೀ ಭೀತರೀ ದೀವಾರ ಪರ
ತಿರಛೀ ಗಿರೀ ರವಿ-ರಶ್ಮಿ
ಕೇ ಉಡತೇ ಹುಏ ಪರಮಾಣು, ಜಬ
ತಲ ತಕ ಪಹುಂಚತೇ ಹೈಂ ಕಭೀ
ತಬ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಸಮಝತಾ ಹೈ, ಸೂರ್ಯ ನೇ
ಝುಕಕರ ನಮಸ್ತೇ ಕರ ದಿಯಾ।

ಪಥ ಭೂಲಕರ ಜಬ ಚಾಂದನೀ
ಕೀ ಕಿರನ ಟಕರಾಯೇ
ಕಹೀಂ ದೀವಾರ ಪರ,
ತಬ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಸಮಝತಾ ಹೈ
ವನ್ದನಾ ಕೀ ಚಾಂದನೀ ನೇ
ಜ್ಞಾನ ಗುರೂ ಮಾನಾ ಉಸೇ।

ಅತಿ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತ ಕಣ್ಟಕಿತ ತನ-ಮನ ವಹೀ
ಕರತಾ ರಹಾ ಅನುಭವ ಕಿ ನಭ ನೇ ಭೀ
ವಿನತ ಹೋ ಮಾನ ಲೀ ಹೈ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಉಸಕೀ!!

ಔರ ತಬ ದುಗುನೇ ಭಯಾನಕ ಓಜ ಸೇ
ಪಹಚಾನ ವಾಲಾ ಮನ
ಸುಮೇರೀ-ಬೇಬಿಲೋನೀ ಜನ-ಕಥಾಓಂ ಸೇ
ಮಧುರ ವೈದಿಕ ಋಚಾಓಂ ತಕ
ವ ತಬ ಸೇ ಆಜ ತಕ ಕೇ ಸೂತ್ರ ಛನ್ದಸ್, ಮನ್ತ್ರ, ಥಿಯೋರಮ,
ಸಬ ಪ್ರೇಮಿಯೋಂ ತಕ
ಕಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ, ಏಂಜೇಲ್ಸ, ರಸೇಲ, ಟೖಏನ್ಬೀ
ಕಿ ಹೀಡೇಗ್ಗರ ವ ಸ್ಪೇಂಗ್ಲರ, ಸಾರ್ತ್ರ, ಗಾಂಧೀ ಭೀ
ಸಭೀ ಕೇ ಸಿದ್ಧ-ಅಂತೋಂ ಕಾ
ನಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಕರತಾ ವಹ
ನಹಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ, ಶ್ಯಾಮ
ಪ್ರಾಕ್ತನ ಬಾವಡೀ ಕೀ
ಉನ ಘನೀ ಗಹರಾಈಯೋಂ ಮೇಂ ಶೂನ್ಯ।

……ಯೇ ಗರಜತೀ, ಗೂಂಜತೀ, ಆನ್ದೋಲಿತಾ
ಗಹರಾಈಯೋಂ ಸೇ ಉಠ ರಹೀ ಧ್ವನಿಯಾಂ, ಅತಃ
ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತ ಶಬ್ದೋಂ ಕೇ ನಯೇ ಆವರ್ತ ಮೇಂ
ಹರ ಶಬ್ದ ನಿಜ ಪ್ರತಿ ಶಬ್ದ ಕೋ ಭೀ ಕಾಟತಾ,
ವಹ ರೂಪ ಅಪನೇ ಬಿಮ್ಬ ಸೇ ಭೀ ಜೂಝ
ವಿಕೃತಾಕಾರ-ಕೃತಿ
ಹೈ ಬನ ರಹಾ
ಧ್ವನಿ ಲಡ ರಹೀ ಅಪನೀ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸೇ ಯಹಾಂ

ಬಾವಡೀ ಕೀ ಇನ ಮುಂಡೇರೋಂ ಪರ
ಮನೋಹರ ಹರೀ ಕುಹನೀ ಟೇಕ ಸುನತೇ ಹೈಂ
ಟಗರ ಕೇ ಪುಷ್ಪ-ತಾರೇ ಶ್ವೇತ

ವೇ ಧ್ವನಿಯಾಂ!

ಸುನತೇ ಹೈಂ ಕರೋಂದೋಂ ಕೇ ಸುಕೋಮಲ ಫೂಲ
ಸುನತಾ ಹೈ ಉನ್ಹೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಓದುಮ್ಬರ
ಸುನ ರಹಾ ಹೂಂ ಮೈಂ ವಹೀ
ಪಾಗಲ ಪ್ರತೀಕೋಂ ಮೇಂ ಕಹೀ ಜಾತೀ ಹುಈ
ವಹ ಟ್ರೇಜಿಡೀ
ಜೋ ಬಾವಡೀ ಮೇಂ ಅಡ ಗಯೀ।

x x x

ಖೂಬ ಊಂಚಾ ಏಕ ಜೀನಾ ಸಾಂವಲಾ

ಉಸಕೀ ಅಂಧೇರೀ ಸೀಢಿಯಾಂ…

ವೇ ಏಕ ಆಭ್ಯಂತರ ನಿರಾಲೇ ಲೋಕ ಕೀ।
ಏಕ ಚಢನಾ ಔ’ ಉತರನಾ,
ಪುನಃ ಚಢನಾ ಔ’ ಲುಢಕನಾ,
ಮೋಚ ಪೈರೋಂ ಮೇಂ
ವ ಛಾತೀ ಪರ ಅನೇಕೋಂ ಘಾವ।
ಬುರೇ-ಅಚ್ಛೇ-ಬೀಚ ಕಾ ಸಂಘರ್ಷ

ವೇ ಭೀ ಉಗ್ರತರ

ಅಚ್ಛೇ ವ ಉಸಸೇ ಅಧಿಕ ಅಚ್ಛೇ ಬೀಚ ಕಾ ಸಂಗರ
ಗಹನ ಕಿಂಚಿತ ಸಫಲತಾ,
ಅತಿ ಭವ್ಯ ಅಸಫಲತಾ
…ಅತಿರೇಕವಾದೀ ಪೂರ್ಣತಾ

ಕೀ ವ್ಯಥಾಏಂ ಬಹುತ ಪ್ಯಾರೀ ಹೈಂ…

ಜ್ಯಾಮಿತಿಕ ಸಂಗತಿ-ಗಣಿತ
ಕೀ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇ ಕೃತ

ಭವ್ಯ ನೈತಿಕ ಮಾನ

ಆತ್ಮಚೇತನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೈತಿಕ ಮಾನ…
…ಅತಿರೇಕವಾದೀ ಪೂರ್ಣತಾ ಕೀ ತುಷ್ಟಿ ಕರನಾ

ಕಬ ರಹಾ ಆಸಾನ

ಮಾನವೀ ಅಂತರ್ಕಥಾಏಂ ಬಹುತ ಪ್ಯಾರೀ ಹೈಂ!!

ರವಿ ನಿಕಲತಾ
ಲಾಲ ಚಿನ್ತಾ ಕೀ ರುಧಿರ-ಸರಿತಾ
ಪ್ರವಾಹಿತ ಕರ ದೀವಾರೋಂ ಪರ,
ಉದಿತ ಹೋತಾ ಚನ್ದ್ರ
ವ್ರಣ ಪರ ಬಾಂಧ ದೇತಾ
ಶ್ವೇತ-ಧೌಲೀ ಪಟ್ಟಿಯಾಂ
ಉದ್ವಿಗ್ನ ಭಾಲೋಂ ಪರ
ಸಿತಾರೇ ಆಸಮಾನೀ ಛೋರ ಪರ ಫೈಲೇ ಹುಏ
ಅನಗಿನ ದಶಮಲವ ಸೇ
ದಶಮಲವ-ಬಿನ್ದುಓಂ ಕೇ ಸರ್ವತಃ
ಪಸರೇ ಹುಏ ಉಲಝೇ ಗಣಿತ ಮೈದಾನ ಮೇಂ
ಮಾರಾ ಗಯಾ, ವಹ ಕಾಮ ಆಯಾ,
ಔರ ವಹ ಪಸರಾ ಪಡಾ ಹೈ…
ವಕ್ಷ-ಬಾಂಹೇಂ ಖುಲೀ ಫೈಲೀಂ
ಏಕ ಶೋಧಕ ಕೀ।

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಹ ಕೋಮಲ ಸ್ಫಟಿಕ ಪ್ರಾಸಾದ-ಸಾ,
ಪ್ರಾಸಾದ ಮೇಂ ಜೀನಾ
ವ ಜೀನೇ ಕೀ ಅಕೇಲೀ ಸೀಢಿಯಾಂ
ಚಢನಾ ಬಹುತ ಮುಶ್ಕಿಲ ರಹಾ।
ವೇ ಭಾವ-ಸಂಗತ ತರ್ಕ-ಸಂಗತ
ಕಾರ್ಯ ಸಾಮಂಜಸ್ಯ-ಯೋಜಿತ
ಸಮೀಕರಣೋಂ ಕೇ ಗಣಿತ ಕೀ ಸೀಢಿಯಾಂ
ಹಮ ಛೋಡ ದೇಂ ಉಸಕೇ ಲಿಏ।
ಉಸ ಭಾವ ತರ್ಕ ವ ಕಾರ್ಯ-ಸಾಮಂಜಸ್ಯ-ಯೋಜನ-
ಶೋಧ ಮೇಂ
ಸಬ ಪಣ್ಡಿತೋಂ, ಸಬ ಚಿನ್ತಕೋಂ ಕೇ ಪಾಸ
ವಹ ಗುರೂ ಪ್ರಾಪ್ತ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಏ
ಭಟಕಾ!!

ಕಿನ್ತು ಯುಗ ಬದಲಾ ವ ಆಯಾ ಕೀರ್ತಿ-ವ್ಯವಸಾಯೀ
…ಲಾಭಕಾರೀ ಕಾರ್ಯ ಮೇಂ ಸೇ ಧನ,
ವ ಧನ ಮೇಂ ಸೇ ಹೃದಯ-ಮನ,
ಔರ, ಧನ-ಅಭಿಭೂತ ಅನ್ತಃಕರಣ ಮೇಂ ಸೇ
ಸತ್ಯ ಕೀ ಝಾಈಂ

ನಿರನ್ತರ ಚಿಲಚಿಲಾತೀ ಥೀ।

ಆತ್ಮಚೇತಸ್ ಕಿನ್ತು ಇಸ
ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮೇಂ ಥೀ ಪ್ರಾಣಮಯ ಅನಬನ…
ವಿಶ್ವಚೇತಸ್ ಬೇ-ಬನಾವ!!
ಮಹತ್ತಾ ಕೇ ಚರಣ ಮೇಂ ಥಾ
ವಿಷಾದಾಕುಲ ಮನ!
ಮೇರಾ ಉಸೀ ಸೇ ಉನ ದಿನೋಂ ಹೋತಾ ಮಿಲನ ಯದಿ
ತೋ ವ್ಯಥಾ ಉಸಕೀ ಸ್ವಯಂ ಜೀಕರ
ಬತಾತಾ ಮೈಂ ಉಸೇ ಉಸಕಾ ಸ್ವಯಂ ಕಾ ಮೂಲ್ಯ
ಉಸಕೀ ಮಹತ್ತಾ!
ವ ಉಸ ಮಹತ್ತಾ ಕಾ
ಹಮ ಸರೀಖೋಂ ಕೇ ಲಿಏ ಉಪಯೋಗ,
ಉಸ ಆನ್ತರಿಕತಾ ಕಾ ಬತಾತಾ ಮೈಂ ಮಹತ್ವ!!

ಪಿಸ ಗಯಾ ವಹ ಭೀತರೀ
ಔ’ ಬಾಹರೀ ದೋ ಕಠಿನ ಪಾಟೋಂ ಬೀಚ,
ಐಸೀ ಟ್ರೇಜಿಡೀ ಹೈ ನೀಚ!!

ಬಾವಡೀ ಮೇಂ ವಹ ಸ್ವಯಂ
ಪಾಗಲ ಪ್ರತೀಕೋಂ ಮೇಂ ನಿರನ್ತರ ಕಹ ರಹಾ
ವಹ ಕೋಠರೀ ಮೇಂ ಕಿಸ ತರಹ
ಅಪನಾ ಗಣಿತ ಕರತಾ ರಹಾ
ಔ’ ಮರ ಗಯಾ…
ವಹ ಸಘನ ಝಾಡೀ ಕೇ ಕಂಟೀಲೇ
ತಮ-ವಿವರ ಮೇಂ
ಮರೇ ಪಕ್ಷೀ-ಸಾ
ವಿದಾ ಹೀ ಹೋ ಗಯಾ
ವಹ ಜ್ಯೋತಿ ಅನಜಾನೀ ಸದಾ ಕೋ ಸೋ ಗಯೀ
ಯಹ ಕ್ಯೋಂ ಹುಆ!
ಕ್ಯೋಂ ಯಹ ಹುಆ!!
ಮೈಂ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಕಾ ಸಜಲ-ಉರ ಶಿಷ್ಯ
ಹೋನಾ ಚಾಹತಾ
ಜಿಸಸೇ ಕಿ ಉಸಕಾ ವಹ ಅಧೂರಾ ಕಾರ್ಯ,
ಉಸಕೀ ವೇದನಾ ಕಾ ಸ್ರೋತ
ಸಂಗತ ಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಕರ್ಷೋಂ ತಲಕ
ಪಹುಂಚಾ ಸಕೂಂ।

***

ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ’ಚಾಂದ ಕಾ ಮುಂಹ ಟೇಢಾ ಹೈ’  ಸೇ ಸಾಭಾರ

ಮುಕ್ತಿಬೋಧ (1917-1964)

ಛಾಯಾವಾದೋತ್ತರ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಕವಿತಾ ಕೀ ಏಕ ಪರಮ್ಪರಾ ಕೇದಾರನಾಥ ಅಗ್ರವಾಲ,ನಾಗಾರ್ಜುನ ಔರ ತ್ರಿಲೋಚನ ಕೀ ಹೈ ತೋ ದೂಸರೀ ಪರಮ್ಪರಾ ಕೇ ವಾಹಕ ಹೈಂ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ . ಬೀಸವೀಂ ಸದೀ ಕೀ ಹಿಂದೀ ಕವಿತಾ ಕಾ ಸಬಸೇ ಬೇಚೈನ,ಸಬಸೇ ತಡಪತಾ ಹುಆ ಔರ ಸಬಸೇ ಈಮಾನದಾರ ಸ್ವರ ಹೈಂ ಗಜಾನನ ಮಾಧವ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ . ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಕವಿತಾ ಜಟಿಲ ಹೈ . ಔರ ಉಸಕೀ ಜಟಿಲತಾ ಕೇ ಕಾರಣ ಹೈ . ಭಗವಾನ ಸಿಂಹ ನೇ ಉನಕೀ ಕವಿತಾ ಕೀ ಜಟಿಲತಾ ಕಾ ಬಯಾನ ಕುಛ ಇಸ ತರಹ ಕಿಯಾ ಹೈ,”ವೇ ಸರಸ ನಹೀಂ ಹೈಂ ಸುಖದ ನಹೀಂ ಹೈಂ ।ವೇ ಹಮೇಂ ಝಕಝೋರ ದೇತೀ ಹೈಂ,ಗುದಗುದಾತೀ ನಹೀಂ । ವೇ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥಗ್ರಹಣ ಕೀ ಮಾಂಗ ನಹೀಂ ಕರತೀಂ, ಆಚರಣ ಕೀ ಭೀ ಮಾಂಗ ಕರತೀ ಹೈಂ ।” ತಾರಸಪ್ತಕ ಮೇಂ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ನೇ ಸ್ವಯಂ ಕಹಾ ಹೈ,”ಯೇ ಮೇರೀ ಕವಿತಾಏಂ ಅಪನಾ ಪಥ ಢೂಂಢನೇ ವಾಲೇ ಬೇಚೈನ ಮನ ಕೀ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಹೈಂ । ಉನಕಾ ಸತ್ಯ ಔರ ಮೂಲ್ಯ ಉಸೀ ಜೀವನ-ಸ್ಥಿತಿ ಮೇಂ ಛಿಪಾ ಹೈ .”

’ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ’ ಔರ ’ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ’ ವೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕವಿತಾಏಂ ಹೈಂ ಜಿನಸೇ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಕವಿತಾ ಔರ ಉನಕೀ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಕುಬೇರನಾಥ ರಾಯ ನೇ ಲಿಖಾ ಹೈ,ಜೈಸೇ ’ಟಿಣ್ಟರ್ನ ಐಬೀ’ ಔರ ’ಇಮ್ಮೖರ್ಟಲಿಟೀ ಓಡ’ ಕೋ ಪಢಕರ ವರ್ಡ್ಸವರ್ಥ ಕೋ ಯಾ ’ರಾಮ ಕೀ ಶಕ್ತಿಪೂಜಾ’ ,’ಬಾದಲ ರಾಗ’ ಔರ ’ವನವೇಲಾ’ ಕೋ ಪಢ ಕರ ನಿರಾಲಾ ಕೋ ಪಹಚಾನಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ… ವೈಸೇ ಹೀ ಇನ ದೋ ಕವಿತಾಓಂ ಕೋ ಪಢ ಕರ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೇ ಕವಿ-ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ .

ಪರ ಆಜ ಮೈಂ ಏಕ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಜನ ಸೇ ಉನಕೀ ದೋ ಛೋಟೀ ಛಂದೋಬದ್ಧ ಕವಿತಾಏಂ ಆಪಕೇ ಸಮಕ್ಷ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರನಾ ಚಾಹೂಂಗಾ . ಕುಛ  ಮಾಹ ಪಹಲೇ ಪಶ್ಚಿಮೀ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ಕೇ ಏಕ ಕವಿನುಮಾ ತುಕ್ಕಡ ಗೀತಕಾರ ನೇ ಅಪನೇ ಏಕ ಲೇಖ ಮೇಂ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಕವಿತಾಓಂ ಪರ ಏಕ ಅಭದ್ರ ಟಿಪ್ಪಣೀ ಕೀ ಥೀ . ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಯೇ ಕವಿತಾಏಂ ಉಸ ಟಿಪ್ಪಣೀ ಕಾ ರಚನಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ ಹೈಂ :

॥1॥

ಐ ಇಂಸಾನೋ,ಓಸ ನ ಚಾಟೋ !

ಆಂಧೀ ಕೇ ಝೂಲೇ ಪರ ಝೂಲೋ !
ಆಗ ಬಬೂಲಾ ಬನಕರ ಫೂಲೋ !

ಕುರಬಾನೀ ಕರನೇ ಕೋ ಝೂಮೋ !
ಲಾಲ ಸಬೇರೇ ಕಾ ಮುಂಹ ಚೂಮೋ !

ಐ ಇನ್ಸಾನೋ,ಓಸ ನ ಚಾಟೋ !
ಅಪನೇ ಹಾಥೋಂ ಪರ್ವತ ಕಾಟೋ !

ಪಥ ಕೀ ನದಿಯಾಂ ಖೀಂಚ ನಿಕಾಲೋ !
ಜೀವನ ಪೀಕರ ಪ್ಯಾಸ ಬುಝಾ ಲೋ !

ರೋಟೀ ತುಮಕೋ ರಾಮ ನ ದೇಗಾ !
ವೇದ ತುಮ್ಹಾರಾ ಕಾಮ ನ ದೇಗಾ !

ಜೋ ರೋಟೀ ಕಾ ಯುದ್ಧ ಕರೇಗಾ !
ವಹ ರೋಟೀ ಕೋ ಆಪ ವರೇಗಾ !

॥2॥

ನಾಶ ದೇವತಾ

ಘೋರ ಧನುರ್ಧರ, ಬಾಣ ತುಮ್ಹಾರಾ ಸಬ ಪ್ರಾಣೋಂ ಕೋ ಪಾರ ಕರೇಗಾ
ತೇರೀ ಪ್ರತ್ಯಂಚಾ ಕಾ ಕಂಪನ ಸೂನೇಪನ ಕಾ ಭಾರ ಹರೇಗಾ
ಹಿಮವತ, ಜಡ, ನಿಃಸ್ಪಂದ ಹೃದಯ ಕೇ ಅಂಧಕಾರ ಮೇಂ ಜೀವನ-ಭಯ ಹೈ
ತೇರೇ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣ ಕೀ ನೋಕೋಂ ಪರ ಜೀವನ-ಸಂಚಾರ ಕರೇಗಾ ।

ತೇರೇ ಕ್ರುದ್ಧ ವಚನ ಬಾಣೋಂ ಕೀ ಗತಿ ಸೇ ಅಂತರ ಮೇಂ ಉತರೇಂಗೇ
ತೇರೇ ಕ್ಷುಬ್ಧ ಹೃದಯ ಕೇ ಶೋಲೇ ಉರ ಕೀ ಪೀಡಾ ಮೇಂ ಠಹರೇಂಗೇ
ಕೋಪಿತ ತೇರಾ ಅಧರ-ಸಂಸ್ಫುರಣ ಉರ ಮೇಂ ಹೋಗಾ ಜೀವನ-ವೇದನ
ರುಷ್ಟ ದೃಗೋಂ ಕೀ ಚಮಕ ಬನೇಗೀ ಆತ್ಮ-ಜ್ಯೋತಿ ಕೀ ಕಿರಣ ಸಚೇತನ ।

ಸಭೀ ಉರೋಂ ಕೇ ಅಂಧಕಾರ ಮೇಂ ಏಕ ತಡಿತ ವೇದನಾ ಉಠೇಗೀ
ತಭೀ ಸೃಜನ ಕೀ ಬೀಜ-ವೃದ್ಧಿ ಹಿತ, ಜಡಾವರಣ ಕೀ ಮಹಿ ಫಟೇಗೀ
ಶತ-ಶತ ಬಾಣೋಂ ಸೇ ಘಾಯಲ ಹೋ ಬಢಾ ಚಲೇಗಾ ಜೀವನ-ಅಂಕುರ
ದಂಶನ ಕೀ ಚೇತನ ಕಿರಣೋಂ ಕೇ ದ್ವಾರಾ ಕಾಲೀ ಅಮಾ ಹಟೇಗೀ ।

ಹೇ ರಹಸ್ಯಮಯ !  ಧ್ವಂಸ-ಮಹಾಪ್ರಭು, ಓ ! ಜೀವನ ಕೇ ತೇಜ ಸನಾತನ
ತೇರೇ ಅಗ್ನಿಕಣೋಂ ಸೇ ಜೀವನ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣ ಸೇ ನೂತನ ಸರ್ಜನ
ಹಮ ಘುಟನೇ ಪರ, ನಾಶ-ದೇವತಾ !  ಬೈಠ ತುಝೇ ಕರತೇ ಹೈಂ ವಂದನ
ಮೇರೇ ಸರ ಪರ ಏಕ ಪೈರ ರಖ, ನಾಪ ತೀನ ಜಗ ತೂ ಅಸೀಮ ಬನ ।

ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಆಜ ಹೋತೇ ತೋ  ಬಾನಬೇ ವರ್ಷ ಕೇ ಹೋತೇ .  ನಹೀಂ ಹೈಂ ತೋ ಏಕ ತರಹ ಸೇ ಅಚ್ಛಾ ಹೀ ಹೈ . ವೇ ಹೋತೇ ತೋ ದೇಶ ಕೀ ಹಾಲತ ದೇಖ ಕರ ಔರ ಬೇಚೈನ ಹೋತೇ, ಔರ ಛಟಪಟಾತೇ . ಪರ ಶಾಯದ ಹೋತೇ ತೋ ಹಮಸೇ ಹಮಾರೀ ಪೖಲಿಟಿಕ್ಸ ಪೂಛ ರಹೇ ಹೋತೇ , ಹಮಾರೇ ಅನ್ತಃಕರಣ ಕೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಹೋತೇ ಆಯತನ ಪರ ಉಲಾಹನಾ ದೇ ರಹೇ ಹೋತೇ ಔರ  ಪರ್ವತ ಕಾಟನೇ ಕಾ ಹೌಸಲಾ ಬಖ್ಶ ರಹೇ ಹೋತೇ .  ಉನಕೀ  92ವೀಂ ಜನ್ಮಜಯಂತೀ ಪರ ಉನ್ಹೇಂ ಪ್ರಣಾಮ !

***

ತಮಸೋ ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯ

 

ಪುಕಾರೇಂ ಆಂಧಿಯಾಂ ಚಾಹೇ

ಪ್ರಭಂಜನ ಮತ್ತ ಸಾ ಡೋಲೇ

ಕ್ಷಣೋಂ ಕೋ ಲೌ ಬನಾತಾ

ಜ್ವಾಲಶಿಲ್ಪೀ ದೀಪ ಯೋಂ ಬೋಲೇ

ಥಕನ ಕೈಸೀ ಪರಾಜಯ ಕ್ಯಾ

ಹಮೇಂ ಅಬ ರಾತ ಕಾ ಭಯ ಕ್ಯಾ !
                                                    ( ಮಹಾದೇವೀ ವರ್ಮಾ )

 

ಆಪ ಸಬ ಕೋ ದೀಪಾವಲೀ ಕೀ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಕಾಮನಾಏಂ !

                                              – ಪ್ರಿಯಂಕರ ಪಾಲೀವಾಲ

Older Posts »

Categories