’ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ’ ಔರ ’ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ’ ವೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕವಿತಾಏಂ ಹೈಂ ಜಿನಸೇ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೀ ಕವಿತಾ ಔರ ಉನಕೀ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಕುಬೇರನಾಥ ರಾಯ ನೇ ಲಿಖಾ ಹೈ,ಜೈಸೇ ’ಟಿಣ್ಟರ್ನ ಐಬೀ’ ಔರ ’ಇಮ್ಮೖರ್ಟಲಿಟೀ ಓಡ’ ಕೋ ಪಢಕರ ವರ್ಡ್ಸವರ್ಥ ಕೋ ಯಾ ’ರಾಮ ಕೀ ಶಕ್ತಿಪೂಜಾ’ ,’ಬಾದಲ ರಾಗ’ ಔರ ’ವನವೇಲಾ’ ಕೋ ಪಢ ಕರ ನಿರಾಲಾ ಕೋ ಪಹಚಾನಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ… ವೈಸೇ ಹೀ ಇನ ದೋ ಕವಿತಾಓಂ ಕೋ ಪಢ ಕರ ಮುಕ್ತಿಬೋಧ ಕೇ ಕವಿ-ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕೋ ಸಮಝಾ ಜಾ ಸಕತಾ ಹೈ . ಪಢೇಂ ಕವಿತಾ ’ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ’ :
ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ
ಶಹರ ಕೇ ಉಸ ಓರ ಖಂಡಹರ ಕೀ ತರಫ
ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಸೂನೀ ಬಾವಡೀ
ಕೇ ಭೀತರೀ
ಠಣ್ಡೇ ಅಂಧೇರೇ ಮೇಂ
ಬಸೀ ಗಹರಾಇಯಾಂ ಜಲ ಕೀ…
ಸೀಢಿಯಾಂ ಡೂಬೀ ಅನೇಕೋಂ
ಉಸ ಪುರಾನೇ ಘಿರೇ ಪಾನೀ ಮೇಂ…
ಸಮಝ ಮೇಂ ಆ ನ ಸಕತಾ ಹೋ
ಕಿ ಜೈಸೇ ಬಾತ ಕಾ ಆಧಾರ
ಲೇಕಿನ ಬಾತ ಗಹರೀ ಹೋ।
ಬಾವಡೀ ಕೋ ಘೇರ
ಡಾಲೇಂ ಖೂಬ ಉಲಝೀ ಹೈಂ,
ಖಡೇ ಹೈಂ ಮೌನ ಔದುಮ್ಬರ।
ವ ಶಾಖೋಂ ಪರ
ಲಟಕತೇ ಘುಗ್ಘುಓಂ ಕೇ ಘೋಂಸಲೇ ಪರಿಿತ್ಯಕ್ತ ಭೂರೇ ಗೋಲ।
ವಿದ್ಯುತ ಶತ ಪುಣ್ಯೋಂ ಕಾ ಆಭಾಸ
ಜಂಗಲೀ ಹರೀ ಕಚ್ಚೀ ಗಂಧ ಮೇಂ ಬಸಕರ
ಹವಾ ಮೇಂ ತೈರ
ಬನತಾ ಹೈ ಗಹನ ಸಂದೇಹ
ಅನಜಾನೀ ಕಿಸೀ ಬೀತೀ ಹುಈ ಉಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕಾ ಜೋ ಕಿ
ದಿಲ ಮೇಂ ಏಕ ಖಟಕೇ ಸೀ ಲಗೀ ರಹತೀ।
ಬಾವಡೀ ಕೀ ಇನ ಮುಂಡೇರೋಂ ಪರ
ಮನೋಹರ ಹರೀ ಕುಹನೀ ಟೇಕ
ಬೈಠೀ ಹೈ ಟಗರ
ಲೇ ಪುಷ್ಪ ತಾರೇ-ಶ್ವೇತ
ಉಸಕೇ ಪಾಸ
ಲಾಲ ಫೂಲೋಂ ಕಾ ಲಹಕತಾ ಝೌಂರ–
ಮೇರೀ ವಹ ಕನ್ಹೇರ…
ವಹ ಬುಲಾತೀ ಏಕ ಖತರೇ ಕೀ ತರಫ ಜಿಸ ಓರ
ಅಂಧಿಯಾರಾ ಖುಲಾ ಮುಂಹ ಬಾವಡೀ ಕಾ
ಶೂನ್ಯ ಅಮ್ಬರ ತಾಕತಾ ಹೈ।
ಬಾವಡೀ ಕೀ ಉನ ಗಹರಾಇಯೋಂ ಮೇಂ ಶೂನ್ಯ
ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಏಕ ಪೈಠಾ ಹೈ,
ವ ಭೀತರ ಸೇ ಉಮಡತೀ ಗೂಂಜ ಕೀ ಭೀ ಗೂಂಜ,
ಹಡಬಡಾಹಟ ಶಬ್ದ ಪಾಗಲ ಸೇ।
ಗಹನ ಅನುಮಾನಿತಾ
ತನ ಕೀ ಮಲಿನತಾ
ದೂರ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಏ ಪ್ರತಿಪಲ
ಪಾಪ ಛಾಯಾ ದೂರ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಏ, ದಿನ-ರಾತ
ಸ್ವಚ್ಛ ಕರನೇ–
ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ
ಘಿಸ ರಹಾ ಹೈ ದೇಹ
ಹಾಥ ಕೇ ಪಂಜೇ ಬರಾಬರ,
ಬಾಂಹ-ಛಾತೀ-ಮುಂಹ ಛಪಾಛಪ
ಖೂಬ ಕರತೇ ಸಾಫ,
ಫಿರ ಭೀ ಮೈಲ
ಫಿರ ಭೀ ಮೈಲ!!
ಔರ… ಹೋಠೋಂ ಸೇ
ಅನೋಖಾ ಸ್ತೋತ್ರ ಕೋಈ ಕ್ರುದ್ಧ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ,
ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗಾಲಿಯೋಂ ಕಾ ಜ್ವಾರ,
ಮಸ್ತಕ ಕೀ ಲಕೀರೇಂ
ಬುನ ರಹೀಂ
ಆಲೋಚನಾಓಂ ಕೇ ಚಮಕತೇ ತಾರ!!
ಉಸ ಅಖಣ್ಡ ಸ್ನಾನ ಕಾ ಪಾಗಲ ಪ್ರವಾಹ….
ಪ್ರಾಣ ಮೇಂ ಸಂವೇದನಾ ಹೈ ಸ್ಯಾಹ!!
ಕಿನ್ತು, ಗಹರೀ ಬಾವಡೀ
ಕೀ ಭೀತರೀ ದೀವಾರ ಪರ
ತಿರಛೀ ಗಿರೀ ರವಿ-ರಶ್ಮಿ
ಕೇ ಉಡತೇ ಹುಏ ಪರಮಾಣು, ಜಬ
ತಲ ತಕ ಪಹುಂಚತೇ ಹೈಂ ಕಭೀ
ತಬ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಸಮಝತಾ ಹೈ, ಸೂರ್ಯ ನೇ
ಝುಕಕರ ನಮಸ್ತೇ ಕರ ದಿಯಾ।
ಪಥ ಭೂಲಕರ ಜಬ ಚಾಂದನೀ
ಕೀ ಕಿರನ ಟಕರಾಯೇ
ಕಹೀಂ ದೀವಾರ ಪರ,
ತಬ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಸಮಝತಾ ಹೈ
ವನ್ದನಾ ಕೀ ಚಾಂದನೀ ನೇ
ಜ್ಞಾನ ಗುರೂ ಮಾನಾ ಉಸೇ।
ಅತಿ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತ ಕಣ್ಟಕಿತ ತನ-ಮನ ವಹೀ
ಕರತಾ ರಹಾ ಅನುಭವ ಕಿ ನಭ ನೇ ಭೀ
ವಿನತ ಹೋ ಮಾನ ಲೀ ಹೈ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಉಸಕೀ!!
ಔರ ತಬ ದುಗುನೇ ಭಯಾನಕ ಓಜ ಸೇ
ಪಹಚಾನ ವಾಲಾ ಮನ
ಸುಮೇರೀ-ಬೇಬಿಲೋನೀ ಜನ-ಕಥಾಓಂ ಸೇ
ಮಧುರ ವೈದಿಕ ಋಚಾಓಂ ತಕ
ವ ತಬ ಸೇ ಆಜ ತಕ ಕೇ ಸೂತ್ರ ಛನ್ದಸ್, ಮನ್ತ್ರ, ಥಿಯೋರಮ,
ಸಬ ಪ್ರೇಮಿಯೋಂ ತಕ
ಕಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ, ಏಂಜೇಲ್ಸ, ರಸೇಲ, ಟೖಏನ್ಬೀ
ಕಿ ಹೀಡೇಗ್ಗರ ವ ಸ್ಪೇಂಗ್ಲರ, ಸಾರ್ತ್ರ, ಗಾಂಧೀ ಭೀ
ಸಭೀ ಕೇ ಸಿದ್ಧ-ಅಂತೋಂ ಕಾ
ನಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಕರತಾ ವಹ
ನಹಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ, ಶ್ಯಾಮ
ಪ್ರಾಕ್ತನ ಬಾವಡೀ ಕೀ
ಉನ ಘನೀ ಗಹರಾಈಯೋಂ ಮೇಂ ಶೂನ್ಯ।
……ಯೇ ಗರಜತೀ, ಗೂಂಜತೀ, ಆನ್ದೋಲಿತಾ
ಗಹರಾಈಯೋಂ ಸೇ ಉಠ ರಹೀ ಧ್ವನಿಯಾಂ, ಅತಃ
ಉದ್ಭ್ರಾನ್ತ ಶಬ್ದೋಂ ಕೇ ನಯೇ ಆವರ್ತ ಮೇಂ
ಹರ ಶಬ್ದ ನಿಜ ಪ್ರತಿ ಶಬ್ದ ಕೋ ಭೀ ಕಾಟತಾ,
ವಹ ರೂಪ ಅಪನೇ ಬಿಮ್ಬ ಸೇ ಭೀ ಜೂಝ
ವಿಕೃತಾಕಾರ-ಕೃತಿ
ಹೈ ಬನ ರಹಾ
ಧ್ವನಿ ಲಡ ರಹೀ ಅಪನೀ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಸೇ ಯಹಾಂ
ಬಾವಡೀ ಕೀ ಇನ ಮುಂಡೇರೋಂ ಪರ
ಮನೋಹರ ಹರೀ ಕುಹನೀ ಟೇಕ ಸುನತೇ ಹೈಂ
ಟಗರ ಕೇ ಪುಷ್ಪ-ತಾರೇ ಶ್ವೇತ
ವೇ ಧ್ವನಿಯಾಂ!
ಸುನತೇ ಹೈಂ ಕರೋಂದೋಂ ಕೇ ಸುಕೋಮಲ ಫೂಲ
ಸುನತಾ ಹೈ ಉನ್ಹೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಓದುಮ್ಬರ
ಸುನ ರಹಾ ಹೂಂ ಮೈಂ ವಹೀ
ಪಾಗಲ ಪ್ರತೀಕೋಂ ಮೇಂ ಕಹೀ ಜಾತೀ ಹುಈ
ವಹ ಟ್ರೇಜಿಡೀ
ಜೋ ಬಾವಡೀ ಮೇಂ ಅಡ ಗಯೀ।
x x x
ಖೂಬ ಊಂಚಾ ಏಕ ಜೀನಾ ಸಾಂವಲಾ
ಉಸಕೀ ಅಂಧೇರೀ ಸೀಢಿಯಾಂ…
ವೇ ಏಕ ಆಭ್ಯಂತರ ನಿರಾಲೇ ಲೋಕ ಕೀ।
ಏಕ ಚಢನಾ ಔ’ ಉತರನಾ,
ಪುನಃ ಚಢನಾ ಔ’ ಲುಢಕನಾ,
ಮೋಚ ಪೈರೋಂ ಮೇಂ
ವ ಛಾತೀ ಪರ ಅನೇಕೋಂ ಘಾವ।
ಬುರೇ-ಅಚ್ಛೇ-ಬೀಚ ಕಾ ಸಂಘರ್ಷ
ವೇ ಭೀ ಉಗ್ರತರ
ಅಚ್ಛೇ ವ ಉಸಸೇ ಅಧಿಕ ಅಚ್ಛೇ ಬೀಚ ಕಾ ಸಂಗರ
ಗಹನ ಕಿಂಚಿತ ಸಫಲತಾ,
ಅತಿ ಭವ್ಯ ಅಸಫಲತಾ
…ಅತಿರೇಕವಾದೀ ಪೂರ್ಣತಾ
ಕೀ ವ್ಯಥಾಏಂ ಬಹುತ ಪ್ಯಾರೀ ಹೈಂ…
ಜ್ಯಾಮಿತಿಕ ಸಂಗತಿ-ಗಣಿತ
ಕೀ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇ ಕೃತ
ಭವ್ಯ ನೈತಿಕ ಮಾನ
ಆತ್ಮಚೇತನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೈತಿಕ ಮಾನ…
…ಅತಿರೇಕವಾದೀ ಪೂರ್ಣತಾ ಕೀ ತುಷ್ಟಿ ಕರನಾ
ಕಬ ರಹಾ ಆಸಾನ
ಮಾನವೀ ಅಂತರ್ಕಥಾಏಂ ಬಹುತ ಪ್ಯಾರೀ ಹೈಂ!!
ರವಿ ನಿಕಲತಾ
ಲಾಲ ಚಿನ್ತಾ ಕೀ ರುಧಿರ-ಸರಿತಾ
ಪ್ರವಾಹಿತ ಕರ ದೀವಾರೋಂ ಪರ,
ಉದಿತ ಹೋತಾ ಚನ್ದ್ರ
ವ್ರಣ ಪರ ಬಾಂಧ ದೇತಾ
ಶ್ವೇತ-ಧೌಲೀ ಪಟ್ಟಿಯಾಂ
ಉದ್ವಿಗ್ನ ಭಾಲೋಂ ಪರ
ಸಿತಾರೇ ಆಸಮಾನೀ ಛೋರ ಪರ ಫೈಲೇ ಹುಏ
ಅನಗಿನ ದಶಮಲವ ಸೇ
ದಶಮಲವ-ಬಿನ್ದುಓಂ ಕೇ ಸರ್ವತಃ
ಪಸರೇ ಹುಏ ಉಲಝೇ ಗಣಿತ ಮೈದಾನ ಮೇಂ
ಮಾರಾ ಗಯಾ, ವಹ ಕಾಮ ಆಯಾ,
ಔರ ವಹ ಪಸರಾ ಪಡಾ ಹೈ…
ವಕ್ಷ-ಬಾಂಹೇಂ ಖುಲೀ ಫೈಲೀಂ
ಏಕ ಶೋಧಕ ಕೀ।
ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಹ ಕೋಮಲ ಸ್ಫಟಿಕ ಪ್ರಾಸಾದ-ಸಾ,
ಪ್ರಾಸಾದ ಮೇಂ ಜೀನಾ
ವ ಜೀನೇ ಕೀ ಅಕೇಲೀ ಸೀಢಿಯಾಂ
ಚಢನಾ ಬಹುತ ಮುಶ್ಕಿಲ ರಹಾ।
ವೇ ಭಾವ-ಸಂಗತ ತರ್ಕ-ಸಂಗತ
ಕಾರ್ಯ ಸಾಮಂಜಸ್ಯ-ಯೋಜಿತ
ಸಮೀಕರಣೋಂ ಕೇ ಗಣಿತ ಕೀ ಸೀಢಿಯಾಂ
ಹಮ ಛೋಡ ದೇಂ ಉಸಕೇ ಲಿಏ।
ಉಸ ಭಾವ ತರ್ಕ ವ ಕಾರ್ಯ-ಸಾಮಂಜಸ್ಯ-ಯೋಜನ-
ಶೋಧ ಮೇಂ
ಸಬ ಪಣ್ಡಿತೋಂ, ಸಬ ಚಿನ್ತಕೋಂ ಕೇ ಪಾಸ
ವಹ ಗುರೂ ಪ್ರಾಪ್ತ ಕರನೇ ಕೇ ಲಿಏ
ಭಟಕಾ!!
ಕಿನ್ತು ಯುಗ ಬದಲಾ ವ ಆಯಾ ಕೀರ್ತಿ-ವ್ಯವಸಾಯೀ
…ಲಾಭಕಾರೀ ಕಾರ್ಯ ಮೇಂ ಸೇ ಧನ,
ವ ಧನ ಮೇಂ ಸೇ ಹೃದಯ-ಮನ,
ಔರ, ಧನ-ಅಭಿಭೂತ ಅನ್ತಃಕರಣ ಮೇಂ ಸೇ
ಸತ್ಯ ಕೀ ಝಾಈಂ
ನಿರನ್ತರ ಚಿಲಚಿಲಾತೀ ಥೀ।
ಆತ್ಮಚೇತಸ್ ಕಿನ್ತು ಇಸ
ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮೇಂ ಥೀ ಪ್ರಾಣಮಯ ಅನಬನ…
ವಿಶ್ವಚೇತಸ್ ಬೇ-ಬನಾವ!!
ಮಹತ್ತಾ ಕೇ ಚರಣ ಮೇಂ ಥಾ
ವಿಷಾದಾಕುಲ ಮನ!
ಮೇರಾ ಉಸೀ ಸೇ ಉನ ದಿನೋಂ ಹೋತಾ ಮಿಲನ ಯದಿ
ತೋ ವ್ಯಥಾ ಉಸಕೀ ಸ್ವಯಂ ಜೀಕರ
ಬತಾತಾ ಮೈಂ ಉಸೇ ಉಸಕಾ ಸ್ವಯಂ ಕಾ ಮೂಲ್ಯ
ಉಸಕೀ ಮಹತ್ತಾ!
ವ ಉಸ ಮಹತ್ತಾ ಕಾ
ಹಮ ಸರೀಖೋಂ ಕೇ ಲಿಏ ಉಪಯೋಗ,
ಉಸ ಆನ್ತರಿಕತಾ ಕಾ ಬತಾತಾ ಮೈಂ ಮಹತ್ವ!!
ಪಿಸ ಗಯಾ ವಹ ಭೀತರೀ
ಔ’ ಬಾಹರೀ ದೋ ಕಠಿನ ಪಾಟೋಂ ಬೀಚ,
ಐಸೀ ಟ್ರೇಜಿಡೀ ಹೈ ನೀಚ!!
ಬಾವಡೀ ಮೇಂ ವಹ ಸ್ವಯಂ
ಪಾಗಲ ಪ್ರತೀಕೋಂ ಮೇಂ ನಿರನ್ತರ ಕಹ ರಹಾ
ವಹ ಕೋಠರೀ ಮೇಂ ಕಿಸ ತರಹ
ಅಪನಾ ಗಣಿತ ಕರತಾ ರಹಾ
ಔ’ ಮರ ಗಯಾ…
ವಹ ಸಘನ ಝಾಡೀ ಕೇ ಕಂಟೀಲೇ
ತಮ-ವಿವರ ಮೇಂ
ಮರೇ ಪಕ್ಷೀ-ಸಾ
ವಿದಾ ಹೀ ಹೋ ಗಯಾ
ವಹ ಜ್ಯೋತಿ ಅನಜಾನೀ ಸದಾ ಕೋ ಸೋ ಗಯೀ
ಯಹ ಕ್ಯೋಂ ಹುಆ!
ಕ್ಯೋಂ ಯಹ ಹುಆ!!
ಮೈಂ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ಕಾ ಸಜಲ-ಉರ ಶಿಷ್ಯ
ಹೋನಾ ಚಾಹತಾ
ಜಿಸಸೇ ಕಿ ಉಸಕಾ ವಹ ಅಧೂರಾ ಕಾರ್ಯ,
ಉಸಕೀ ವೇದನಾ ಕಾ ಸ್ರೋತ
ಸಂಗತ ಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಕರ್ಷೋಂ ತಲಕ
ಪಹುಂಚಾ ಸಕೂಂ।
***
ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ’ಚಾಂದ ಕಾ ಮುಂಹ ಟೇಢಾ ಹೈ’ ಸೇ ಸಾಭಾರ